O‘ZBEKTELEKOM AK TEXNIK SAMARADORLIGINI BAHOLASH: DEA CCR MODELI VA MALMQUIST TFP INDEKSI ASOSIDA TAHLIL
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19207493Keywords:
DEA CCR modeli, Malmquist TFP indeksi, texnik samaradorlik, texnologik rivojlanish, frontir tahlil, O‘zbektelekom AJ, telekommunikatsiya samaradorligiAbstract
Telekommunikatsiya kompaniyalarining texnik samaradorligini obyektiv baholashda an’anaviy moliyaviy
ko‘rsatkichlar yetarli darajada to‘liq tasavvur bermaydi. Mazkur maqolada O‘zbektelekom AJning 2020–2025-yillar
davomidagi texnik samaradorligi parametrik bo‘lmagan DEA CCR modeli (Data Envelopment Analysis — Charnes,
Cooper, Rhodes) hamda Malmquist umumiy omil unumdorligi (TFP) indeksi asosida kompleks baholandi. Ushbu
metodologiyalar korxonaning kirish resurslari (CAPEX, xodimlar soni, operatsion xarajatlar) va chiqish natijalari (daromad,
EBITDA, abonentlar soni, tarmoq kengayishi) o‘rtasidagi nisbatni frontir tahlil usuli orqali aniqlash imkonini beradi.
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, O‘zbektelekom AJning 2025-yildagi DEA CCR samaradorlik ko‘rsatkichi 0.72 ni tashkil etib,
mavjud resurslardan foydalanishda qo‘shimcha samaradorlik imkoniyatlari mavjudligini ko‘rsatadi. Malmquist TFP indeksi
1.46 ga teng bo‘lib, bu ko‘rsatkich texnik samaradorlikning 1.18 barobarga oshishi hamda texnologik rivojlanishning 1.24
barobarga ortishi hisobiga shakllangan.
Mintaqaviy qiyosiy tahlil natijalariga ko‘ra, O‘zbektelekom AJ (0.72) Kazakhtelecom (0.81) ko‘rsatkichidan pastroq,
biroq Kyrgyztelecom (0.63) va Tajiktelecom (0.55) ko‘rsatkichlaridan yuqori natijani qayd etgan. DEA tahlili asosida
samaradorlikni yanada oshirishning uchta ustuvor yo‘nalishi aniqlandi: CAPEX resurslarini yanada optimal taqsimlash,
xodimlar unumdorligini oshirish hamda raqamli xizmatlar ulushini kengaytirish
References
Charnes, A., Cooper, W. W., & Rhodes, E. (1978). Measuring the efficiency of decision-making units. European
Journal of Operational Research, 2(6), 429–444.
Färe, R., Grosskopf, S., Lindgren, B., & Roos, P. (1994). Productivity developments in Swedish hospitals. American
Economic Review, 84(1), 66–83.
Farrell, M. J. (1957). The measurement of productive efficiency. Journal of the Royal Statistical Society, 120(3), 253–
Banker, R. D., Charnes, A., & Cooper, W. W. (1984). Some models for estimating technical and scale inefficiencies in
DEA. Management Science, 30(9), 1078–1092.
Caves, D. W., Christensen, L. R., & Diewert, W. E. (1982). The economic theory of index numbers. American Economic
Review, 72(5), 1414–1421.
Resende, M. (2000). Regulatory regimes and efficiency in US local telephony. Oxford Economic Papers, 52(3), 447–
Lam, P. L., & Lam, S. Y. (2005). Total factor productivity measures for Hong Kong telephone. Telecommunications
Policy, 29(1), 53–68.
Boame, A. K. (2004). The technical efficiency of Canadian urban transit systems. Transportation Research Part E,
(5), 401–416.
Seiford, L. M., & Thrall, R. M. (1990). Recent developments in DEA. Journal of Econometrics, 46(1–2), 7–38.
Johansen, S. (1988). Statistical analysis of cointegration vectors. Journal of Economic Dynamics and Control, 12(2–
, 231–254.
Salimova, H. R. (2025). O‘zbektelekom AKda raqamli transformatsiya samaradorligi. Moliyaviy texnologiyalar, №2,
–95.
O‘zbektelekom AK. (2025). Yillik moliyaviy hisobot 2024. Toshkent.
GSMA Intelligence. (2025). Mobile Economy Central Asia 2025. London: GSMA.
Malmquist, S. (1953). Index numbers and indifference surfaces. Trabajos de Estadística, 4(2), 209–242.
Coelli, T. J., Rao, D. S. P., O’Donnell, C. J., & Battese, G. E. (2005). An introduction to efficiency and productivity
analysis (2nd ed.). New York: Springer.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.