ijtimoy-iqtisodiy, innovatsion texnologik, fan va ta’limga oid ilmiy-amaliy jurnal
STRATEGIC INTEGRATION OF BUSINESS PLANNING AND FORECASTING IN INDUSTRIAL ENTERPRISES
In the context of increasing market uncertainty and growing competition, the integration of business planning and economic forecasting becomes a key factor in improving the efficiency of industrial enterprises. This study examines the interaction between these processes using the case of UzAuto Motors. The research analyzes the company’s organizational and economic characteristics, sales dynamics, financial performance, and the structure of revenues and costs. Particular attention is paid to the role of forecasting accuracy in shaping financial results and ensuring consistency between market demand and operational decisions. Based on the analysis, the study proposes key directions for improving business planning, including the integration of scenario-based forecasting, expansion of digital tools, and diversification of revenue sources. The results contribute to the development of more adaptive and effective management approaches in industrial enterprises operating under conditions of economic transformation
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
KAOLIN RUDALARINI BOYITISHNING SAMARALI USULLARINI ILMIY ASOSDA TADQIQ ETISH
Ushbu maqolada Angren konidan olingan kaolin rudalarini boyitishning samarali usullarini ilmiy asosda o‘rganish natijalari keltirilgan. Tadqiqot doirasida kaolin rudalarini gravitatsion va flotatsion usullar yordamida boyitish imkoniyatlari tahlil qilindi. Gravitatsion boyitish jarayoni konsentratsion stolda amalga oshirilib, zarrachalarning zichligi va gidrodinamik xossalariga asoslangan holda ajratish samaradorligi baholandi. Flotatsion boyitish tajribalarida esa reagent rejimining o‘zgarishi, zarracha o‘lchami va shlamlarning ta’siri o‘rganildi. Olingan natijalar shuni ko‘rsatdiki, kaolin rudasining mayda dispersli tarkibi flotatsiya jarayonining samaradorligini cheklaydi, natijada glinozyomning ajralish darajasi nisbatan past bo‘lib qoladi. Konsentratsion stolda boyitish esa ayniqsa mayda sinflar uchun yuqori samaradorlikni namoyon etdi. Tadqiqot natijalari asosida kaolin rudalarini qayta ishlashda optimal texnologik yondashuv sifatida gravitatsion boyitish usulini qo‘llash maqsadga muvofiq ekanligi asoslab berildi.
ВКЛАД БАНКОВСКОЙ СИСТЕМЫ В СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКОЕ РАЗВИТИЕ МАХАЛЛЕЙ РЕСПУБЛИКИ КАРАКАЛПАКСТАН: МЕХАНИЗМЫ, ДИНАМИКА И СТРАТЕГИЧЕСКИЕ ОРИЕНТИРЫ
В данной статье анализируется роль банковской системы в развитии махаллей Республики Каракалпакстан на основе последних статистических данных за 2025–2026 годы. В исследовании освещена эффективность финансирования малого бизнеса банками, института «махаллинского банкира» и системы работы «хонадонбай». На основе таблиц проанализированы структурные изменения в региональной экономике по состоянию на 1 января 2026 года, инвестиционные потоки и процессы цифровой трансформации
BUDJET TASHKILOTLARIDA XARAJATLARNI REJALASHTIRISH VA MOLIYAVIY NAZORATNI TASHKIL ETISH
Ushbu maqolada budjet tashkilotlarida xarajatlarni rejalashtirish va moliyaviy nazoratni tashkil etishning nazariy-uslubiy asoslari hamda amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Tadqiqot jarayonida davlat moliyasini boshqarish tizimida xarajatlarni samarali rejalashtirishning ahamiyati, ularning oqilona taqsimlanishi va maqsadli sarflanishini ta’minlash mexanizmlari tahlil qilingan. Shuningdek, budjet mablag‘laridan foydalanish ustidan moliyaviy nazoratni kuchaytirish, ichki nazorat tizimini takomillashtirish hamda zamonaviy boshqaruv usullarini joriy etish masalalari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijasida budjet tashkilotlarida xarajatlarni boshqarish samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
FERMER XO‘JALIKLARINI MOLIYAVIY QO‘LLAB-QUVVATLASHDA SUBSIDIYA AMALIYOTINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada O‘zbekistonda fermer xo‘jaliklarini moliyaviy qo‘llab-quvvatlash tizimida subsidiya mexanizmlarining hozirgi amaliyoti, mavjud muammolar va ularni takomillashtirish yo‘llari tahlil qilingan. Subsidiya ajratishning institutsional asoslari, samaradorlik mezonlari hamda xalqaro tajribaga asoslangan takliflar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari qishloq xo‘jaligida raqobatbardoshlikni oshirish, bozor mexanizmlari bilan uyg‘unlashgan davlat qo‘llabquvvatlash mexanizmlarini shakllantirishga qaratilgan
IQTISODIY O‘SISHGA ERISHISHDA DAVLAT INNOVATSION VA INVESTITSION SIYOSATINING O‘RNI
Mazkur maqolada iqtisodiy o‘sishga erishishda innovatsion va investitsion siyosatlarning o‘rni hamda ularni amalga oshirish mexanizmlarining nazariy jihatlari yoritilgan. Muallif tomonidan innovatsion va investitsion siyosatning milliy iqtisodiyotda iqtisodiy o‘sishni ta’minlashdagi uyg‘unlashtirilgan ta’siri ilmiy asosda tahlil qilingan va ularni takomillashtirish bo‘yicha xulosalar ishlab chiqilgan. Shuningdek, innovatsion va investitsion siyosatning asosiy maqsadlari, iqtisodiyot tarmoqlari hamda hududlarga investitsiyalarni jalb etish orqali innovatsiyalarni joriy etish jarayonlari, shuningdek, innovatsion investitsiyalarni ishlab chiqarish omillariga aylantirish tizimining o‘ziga xos xususiyatlari o‘rganilgan
QURILISH SANOATIDA KORXONALARNI MOLIYALASHTIRISHNING NAZARIY KONSEPSIYALARI VA ZAMONAVIY YONDASHUVLARI
Qurilish tarmog‘ining yuqori kapital sig‘imi, ishlab chiqarish jarayonlarining ko‘p bosqichliligi, investitsiya qaytuvchanligining nisbatan uzoq muddatni qamrab olishi hamda bozor konyunkturasiga yuqori darajada bog‘liqligi mazkur sohada moliyaviy resurslarni shakllantirish va ulardan samarali foydalanish masalalarini dolzarblashtiradi. Ushbu maqolada qurilish sanoati korxonalarini moliyalashtirishning nazariy konsepsiyalari va zamonaviy yondashuvlari ilmiy-nazariy jihatdan tadqiq etilgan. Shu nuqtayi nazardan, qurilish sanoati korxonalarini moliyalashtirishning iqtisodiy mazmuni, uning institutsional xususiyatlari hamda moliyaviy mexanizmlarining amal qilish qonuniyatlarini aniqlash muhim ahamiyat kasb etadi. Ilmiy maqolamizda tizimli yondashuv, qiyosiy tahlil, nazariy umumlashtirish, institutsional baholash va iqtisodiy-mantiqiy tahlil usullaridan foydalanildi. Tahlillar natijasida qurilish sanoati korxonalarini moliyalashtirishda an’anaviy manbalar, xususan, o‘z mablag‘lari, tijorat banklari kreditlari va to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalar bilan bir qatorda, loyiha moliyalashtirishi, lizing, korporativ qimmatli qog‘ozlar, davlat-xususiy sheriklik va raqamli moliyaviy instrumentlardan samarali foydalanish zarurligi asoslab berilgan. Shuningdek, moliyalashtirishning zamonaviy yondashuvlari korxonalarning moliyaviy barqarorligi, investitsion jozibadorligi, raqobatbardoshligi va innovatsion rivojlanish sur’atlariga bevosita ta’sir ko‘rsatishi ochib berilgan. Maqolada qurilish sanoatida moliyalashtirish tizimini takomillashtirish, moliyaviy resurslar tarkibini diversifikatsiya qilish, risklarni boshqarish mexanizmlarini kuchaytirish hamda sohada barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlashga qaratilgan ilmiy xulosalar va amaliy takliflar shakllantirilgan
ОСОБЕННОСТИ ВЫБОРА СТРАТЕГИИ РАЗВИТИЯ ПРЕДПРИЯТИЙ МЕТАЛЛУРГИЧЕСКОГО КОМПЛЕКСА
Устойчивое развитие национальной экономики на современном этапе в значительной степени зависит от эффективности функционирования крупных предприятий базовых отраслей промышленности. Стратегия развития промышленных предприятий должна определять взаимосвязанное долгосрочное развитие ресурсно- производственного потенциала, улучшение финансовых результатов и обеспечение экологической безопасности. Это означает, что долгосрочное и стабильное увеличение прибыли как критерий успеха в условиях рыночной экономики должно иметь прочную, постоянно укрепляемую ресурсно-производственную основу, придающую росту финансовых результатов деятельности предприятий необходимую устойчивость. При этом концептуальный подход к разработке и реализации стратегии развития предприятия требует осмысления мирового опыта деятельности крупнейших промышленных предприятий. В данной статье изучены некоторые аспекты выбора и разработки стратегии развития металлургических предприятий, а также рассмотрены задачи стратегического планирования на промышленных предприятиях в современных условиях
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ СИСТЕМЫ КОМПЛАЕНС-КОНТРОЛЯ В КОМПАНИЯХ С ГОСУДАРСТВЕННЫМ УЧАСТИЕМ В УЗБЕКИСТАНЕ
В статье исследуются особенности формирования и совершенствования системы комплаенс-контроля в компаниях с государственным участием в Узбекистане в условиях институциональных реформ и усиления антикоррупционной политики. На основе анализа нормативно-правовой базы, данных национальной статистики и международных оценок выявлены ключевые проблемы, связанные с недостаточной интеграцией комплаенс- функции в систему корпоративного управления, формальным характером контрольных процедур и сохранением зон повышенного коррупционного риска. Обоснована необходимость перехода к риск-ориентированной и интегрированной модели комплаенс-контроля. Предложены направления совершенствования системы, направленные на повышение прозрачности, снижение институциональных рисков и повышение результативности корпоративного управления в компаниях с государственным участием
O‘ZBEKISTONDA RAQAMLI IQTISODIYOTNING ICHKI BELGILARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotini raqamlashtirish jarayonlarining ichki belgilari tizimli tahlil qilingan. Tadqiqot davomida telekommunikatsiya infratuzilmasi, moliya va fintex sektori hamda elektron hukumat tizimidagi 2018– 2024-yillar oralig‘idagi transformatsiya jarayonlari o‘rganilgan.
INNOVATSION YONDASHUVLAR ASOSIDA OZIQ-OVQAT KORXONALARIDA RAQOBATBARDOSHLIKNI OSHIRISH MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada innovatsion yondashuvlar asosida oziq-ovqat sanoati korxonalarida raqobatbardoshlikni oshirish mexanizmlari kompleks tarzda tadqiq etiladi. Tadqiqotda zamonaviy iqtisodiy sharoitda korxonalar faoliyatiga innovatsiyalarni joriy etishning ahamiyati, ularning ishlab chiqarish samaradorligi, mahsulot sifati hamda bozor ulushiga ta’siri ilmiy asosda yoritilgan. Xususan, raqamli texnologiyalar, avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari, resurs tejamkor ishlab chiqarish hamda innovatsion marketing yondashuvlarining korxonalar raqobatbardoshligini oshirishdagi roli tahlil qilinadi. Shuningdek, innovatsion faoliyatni rivojlantirishda investitsion muhit, davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari hamda kadrlar salohiyatining ahamiyati alohida ko‘rib chiqiladi. Maqolada oziq-ovqat sanoati korxonalarining innovatsion rivojlanish darajasini baholash iqtisodiy ko‘rsatkichlar va indikatorlar tizimi asosida amalga oshirilgan. Tadqiqot natijasida innovatsiyalarni samarali joriy etish orqali korxonalarning barqaror rivojlanishini ta’minlash va ularning milliy hamda xalqaro bozorlardagi raqobat ustunligini mustahkamlashga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
MAJBURIY IJRO ETISH CHORALARINI TAKOMILLASHTIRISH: MILLIY VA XORIJIY TAJRIBA
Ushbu ilmiy maqolada O‘zbekiston Respublikasida majburiy ijro etish choralarining hozirgi holati tahlil qilinadi, milliy qonunchilikdagi mavjud muammolar aniqlanadi va xorijiy davlatlar (Rossiya, Qozog‘iston, Germaniya, Janubiy Koreya) tajribasi bilan solishtirma tadqiqot o‘tkaziladi. Maqolada majburiy ijro tizimini raqamlashtirish, ijrochilarning vakolatlarini kengaytirish, javobgarlik mexanizmlarini soddalashtirish va xalqaro standartlarni joriy etish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, xorijiy tajribani milliy sharoitga moslashtirish orqali ijro hujjatlarining bajarilish samaradorligini 35–40% ga oshirish mumkin
МОДЕЛЬ ИНТЕГРИРОВАННОЙ СИСТЕМЫ ESG-ТРАНСФОРМАЦИИ И ЭКОНОМИЧЕСКИЕ МЕХАНИЗМЫ ЕЁ РЕАЛИЗАЦИИ НА ПРЕДПРИЯТИИ ПО ПРОИЗВОДСТВУ ПОЛИМЕРНОЙ УПАКОВКИ
В статье представлена авторская концептуальная модель интегрированной системы ESG- трансформации для предприятий по производству полимерной упаковки. Актуальность исследования обусловлена необходимостью адаптации международных ESG-стандартов к условиям Республики Узбекистан в связи с введением с 2026 года расширенной ответственности производителя. Объектом исследования выступает предприятие ООО «Sirdaryo Mega Luks», предметом – организационно-экономические механизмы внедрения ESG-системы. Цель статьи – разработать модель ESG-трансформации, экономические инструменты её реализации и систему KPI для оценки результативности. Задачи: обосновать структуру концептуальной модели, определить экономические механизмы (зелёное финансирование, внутреннее ценообразование на выбросы, эко-модернизацию), предложить сбалансированную систему показателей эффективности. Методология включает системный подход, метод экономического моделирования и сравнительный анализ. В результате предложена трёхуровневая модель ESG-трансформации, разработана система из 12 KPI по блокам E, S, G и экономической эффективности. Сделан вывод, что внедрение модели позволит предприятию снизить затраты на утилизацию отходов на 25-30% и повысить инвестиционную привлекательность
KORPORATIV KORXONALARDA KAPITALNI BUDJETLASHTIRISH JARAYONINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI
Ilmiy maqolada korporativ korxonalarda kapitalni byudjetlashtirish jarayonining nazariy-metodologik asoslari va amaliy jihatlari yoritilgan. Tadqiqot ishida investitsiya qarorlarini qabul qilishda kapital byudjetlashtirishning o‘rni, uning samaradorlikni oshirishdagi ahamiyati hamda zamonaviy sharoitdagi muammolari tahlil qilingan. Shuningdek, korporativ korxonalar faoliyatida investitsiya loyihalarini baholash usullari, jumladan, diskontlangan pul oqimlari (NPV, IRR) asosida qaror qabul qilish mexanizmlari o‘rganilgan. Ishda kapitalni byudjetlashtirish jarayonini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy takliflar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
INNOVATSION MENEJMENTDA KOMMUNIKATSIYA VA TASHKILIY MOSLASHUVCHANLIKNING ROLI: OʻZBEKISTON SHAROITI MISOLIDA
Mazkur maqolada innovatsion iqtisodiyotga o‘tish sharoitida boshqaruv tizimining samaradorligini belgilovchi omillar, xususan kommunikatsiya jarayoni va tashkiliy moslashuvchanlik ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar va innovatsion faoliyatni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash strategiyalari korxonalar oldiga yangi tashkiliy vazifalarni qo‘yayotgani ta’kidlanadi. Maqolada innovatsion menejmentni tashkil etish shunchaki strukturaviy bo‘linmalarni yaratish emas, balki yangi g‘oyalar erkin harakatlanadigan ekotizimni shakllantirish ekanligi ko‘rsatib berilgan. Globallashuv davrida kommunikatsiyalar innovatsion siklni tezlashtiruvchi “markaziy nerv tizimi” sifatida xizmat qilishi, kommunikatsion to‘siqlarni bartaraf etish va axborot oqimlarini optimallashtirish orqali innovatsiyalarning “o‘lim vodiysi” bosqichidan muvaffaqiyatli o‘tish imkoniyatlari tahlil qilingan.
QАYTА TIKLАNUVСHI ENERGIYА MАNBАLАRINING АHАMIYАTI VА UNING SАLОHIYАTINI BELGILОVСHI ОMILLАR
Ushbu maqolada qayta tiklanadigan energiya manbalarini moliyalashtirish masalalari, shuningdek, quyosh, shamol, geotermal issiqlik, suv oqimlari va biomassa kabi tabiiy ravishda qayta tiklanadigan energiya turlarining kelib chiqishi va rivojlanish tarixi yoritilgan. Maqolada ushbu energiya manbalaridan foydalanishning istiqbolli yo‘nalishlari, ularning an’anaviy energiya manbalariga nisbatan afzalliklari hamda ekologik xavfsizligi tahlil qilinadi. Ta’kidlanishicha, qayta tiklanadigan energiya manbalari hozircha an’anaviy energiya turlari kabi keng tarqalmagan bo‘lsa-da, ulardan foydalanishning iqtisodiy samaradorligi va atrof-muhitga salbiy ta’sirining pastligi ularning istiqbolini yanada oshirmoqda.
NAMANGAN VILOYATIDA AYOLLAR TADBIRKORLIK FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISHDA TADBIRKORLIK MUHITINI BAHOLASH
Ushbu maqolada Namangan viloyatida ayollar tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirishda tadbirkorlik muhitini baholash masalalari tahlil qilingan. Tadqiqotda ayollar tadbirkorligi rivojiga ta’sir etuvchi asosiy omillar, jumladan, moliyaviy resurslardan foydalanish imkoniyati, bozorlarga kirish, ishbilarmonlik ko‘nikmalari, huquqiy to‘siqlar, axborotdan foydalanish imkoniyatlari hamda ish-oila muvozanati bilan bog‘liq muammolar o‘rganilgan. So‘rovnoma ma’lumotlari asosida tadbirkorlik muhitini baholash amalga oshirilib, ayollar tadbirkorlik faoliyatini cheklayotgan asosiy to‘siqlar aniqlangan. Tahlil natijalari moliyaviy resurslarga kirish, ish-oila muvozanatini ta’minlash va bozor imkoniyatlaridan foydalanish masalalari eng dolzarb muammolar ekanini ko‘rsatdi. Tadqiqot yakunida ayollar tadbirkorligi uchun qulay muhitni shakllantirishga qaratilgan ilmiy taklif va amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.
O‘ZBEKISTON IQTISODIYOTIGA TO‘G‘RIDAN-TO‘G‘RI XORIJIY INVESTITSIYALARNI JALB ETISH BILAN BOG‘LIQ MUAMMOLAR VA ULARNI BARTARAF ETISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston iqtisodiy rivojlanishida to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarning (TTXI) o‘rni va ahamiyati tizimli yondashuv asosida tahlil qilingan. Xalqaro investitsiya oqimlarining zamonaviy tendensiyalari, shuningdek, mamlakatda amalga oshirilayotgan institutsional va iqtisodiy islohotlarning investitsiya jalb qilish jarayoniga ta’siri ilmiy asoslangan tarzda yoritilgan. Tadqiqotda TTXIni jalb qilishning ustuvor yo‘nalishlari — sanoat kooperatsiyasini kengaytirish, yuqori texnologiyali ishlab chiqarishlarni rivojlantirish, eksportga yo‘naltirilgan klasterlar tashkil etish, investitsiya infratuzilmasini takomillashtirish hamda investorlar uchun huquqiy kafolatlarni kuchaytirish kabi omillar alohida tahlil qilingan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, O‘zbekistonning investitsiyaviy jozibadorligini oshirish uchun institutsional barqarorlik, soliq yukini optimallashtirish, raqobatdosh investitsiya muhitini yaratish va davlat–xususiy sektor hamkorligini kengaytirish muhim omil ekani aniqlangan. Maqola yakunida mamlakatga TTXI oqimini yanada rag‘batlantirish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqilgan.
ANALYSIS OF THE FORMATION OF MARKET DEMAND AND THE ESTABLISHMENT OF EQUILIBRIUM IN A MARKET ECONOMY
The article provides a systematic theoretical and economic analysis of the mechanisms of market demand formation and equilibrium establishment in the context of a contemporary market economy, using the apparatus of microeconomic modeling. The patterns of consumer behavior, the processes of aggregating individual demand functions, and the dynamics of supply–demand interaction in the formation of equilibrium prices are examined.
BOʻLAJAK FIZIKA OʻQITUVCHILARINI NANOTEXNOLOGIYA SOHASIDAGI BILIMLARNI TAQDIM ETISHGA VA OʻQITISHGA TAYYORLASH METODIKASI
Mazkur maqolada nanotexnologiyalarning fan va texnika sohasidagi aloqadorligi va fizika faniga tatbiqi haqida fikr va mulohazalar yuritilgan, nanotexnologiyaga asoslangan innovatsiyalarning mohiyatli, maqsadli joriy etilishi haqida fikr yuritilgan. Unda umumiy va eksperimental fizika bo‘limlarining dasturlari hamda o‘quv-uslubiy majmualarni tuzishda talabalarni fizika kursining turli mavzulari bo‘yicha bilimlarini o‘zlashtirish darajasi haqida atroflicha bayon qilingan.
INTEGRATING AI INTO STRATEGIC MANAGEMENT IN HIGHER EDUCATION INSTITUTIONS
The rapid diffusion of artificial intelligence (AI) and the growing influence of global ranking systems such as QS World University Rankings and Times Higher Education World University Rankings are transforming strategic management practices in higher education institutions. This article develops an AI-enabled strategic management model that links key AI use cases—including forecasting, resource allocation, and research strategy—to ranking-relevant performance mechanisms, supported by international case studies demonstrating measurable institutional outcomes. Focusing on Uzbekistan, the study identifies regulatory constraints and policy opportunities, proposing a phased implementation roadmap (2026–2029) with governance safeguards and scenario-based planning tools to enhance institutional competitiveness.
BARQAROR RIVOJLANISH SHAROITIDA IJTIMOIY HISOBOTLAR VA ULARNING AHAMIYATI
Mazkur maqolada barqaror rivojlanish sharoitida ijtimoiy hisobotlar va ularning ahamiyati yoritib berilgan, ijtimoiy hisobotlarni tuzish bo‘yicha taklif va tavsiyalar berib o‘tilgan
SANOAT KLASTERINING IQTISODIY SAMARADORLIGINI BAHOLASHNING USLUBIY JIHATLARI
Maqolada sanoat klasterlarining iqtisodiy samaradorligini baholashning uslubiy jihatlari o‘rganilgan. Tadqiqotda klaster ishtirokchilari faoliyati, qiymat ko‘rsatkichlari va sinergetik samarani miqdoriy baholash usullari tahlil qilingan. Shuningdek, innovatsiyalar tarqalishi, kompaniyalar o‘rtasidagi hamkorlik va raqobatning samaradorlikka ta’siri ko‘rsatib berilgan. Maqola ilmiy va amaliy tahlil uchun asosiy yo‘nalishlarni belgilaydi hamda klasterlarni rivojlantirish strategiyalarini ishlab chiqishga xizmat qiladi.
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA TIJORAT BANKLARI LIKVIDLIGINI BOSHQARISHNI TAKOMILLASHTIRISHNING INNOVATSION YONDASHUVLARI
Mazkur maqolada zamonaviy raqamli texnologiyalarning tijorat banklari likvidliligiga ta’siri O‘zbekiston bank tizimi misolida 2018–2025-yillar ma’lumotlari asosida kompleks baholangan. Tadqiqotda iqtisodiy-statistik va ekonometrik usullar, jumladan regressiya tahlili, VAR va ARDL modellari hamda sun’iy intellektga asoslangan LSTM modeli qo‘llanilgan. Olingan natijalar raqamli tranzaksiyalar va mobil banking xizmatlari bank likvidliligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini, onlayn kreditlash esa qisqa muddatda likvidlik risklarini oshirishini ko‘rsatdi. Dinamik tahlil raqamli texnologiyalar ta’sirining vaqt bo‘yicha nosimmetrik xarakterga ega ekanini tasdiqladi: qisqa muddatda likvidlikda o‘zgaruvchanlik kuchaysa, uzoq muddatda likvidlik barqarorligi va samaradorligi oshadi.
MINTAQA IQTISODIY O‘SISH DRAYVERLARINI RIVOJLANTIRISHDA MOLIYAVIY XAVFLARNI BOSHQARISH MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada mintaqa iqtisodiy o‘sish drayverlarini rivojlantirish jarayonida yuzaga keladigan moliyaviy xavflarni boshqarish masalalari tahlil qilingan. Maqolada hududiy iqtisodiy rivojlanishning asosiy omillari hamda moliyaviy xavflarning iqtisodiy o‘sishga ta’siri o‘rganilgan. Shuningdek, moliyaviy xavflarni samarali boshqarish orqali mintaqa iqtisodiy barqarorligini ta’minlash imkoniyatlari asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari mintaqaviy iqtisodiy rivojlanishda risklarni boshqarish tizimini takomillashtirish zarurligini ko‘rsatadi.
ЭКОЛОГИЯ ТУРИСТА КАК МЕТОД СОЗДАНИЯ КОМФОРТНОЙ И УСТОЙЧИВОЙ СРЕДЫ ДЛЯ ПУТЕШЕСТВЕННИКОВ
Туризм в Каракалпакстане в последние годы развивается высокими темпами. Для повышения конкурентоспособности отрасли необходимо реализовывать комплексные меры и внедрять эффективные проекты. Одним из перспективных направлений является формирование экологии туриста, включающей совокупность взаимосвязанных и значимых процессов и подходов. Данный подход способствует созданию комфортной, безопасной и устойчивой среды для путешественников.
BINO VA INSHOOTLARNI BARPO ETISHDA PREFABRIKATSIYALASHGAN HAMDA MODULLI QURILISH TIZIMLARINI AQLLI BOSHQARUV ASOSIDA TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada bino va inshootlarni barpo etish jarayonida prefabrikatsiyalashgan hamda modulli qurilish tizimlarini aqlli boshqaruv vositalari bilan uyg‘unlashtirishning ilmiy-amaliy asoslari tahlil qilinadi. Tadqiqotning dolzarbligi shundaki, an’anaviy qurilish jarayonlarida mehnat unumdorligining notekisligi, materiallar isrofi, vaqt yo‘qotishlari, maydon logistikasining zaif boshqarilishi hamda sifat nazoratining ko‘p hollarda reaktiv xarakterda bo‘lishi loyihalarning iqtisodiy va texnik natijalarini cheklab kelmoqda. Maqolada modulli va prefabrikatsiyalashgan elementlarni ishlab chiqarish, tashish, montaj qilish va foydalanishga topshirish sikllarini yagona raqamli boshqaruv muhiti asosida muvofiqlashtirishning konseptual modeli ishlab chiqilgan. BIM, sensor monitoring, ishlab chiqarish-jadval integratsiyasi, raqamli egizak, prediktiv nazorat hamda sifat ko‘rsatkichlarini real vaqt rejimida kuzatish vositalarining o‘zaro bog‘liqligi ochib berilgan. Tadqiqot natijasida modulli qurilishda vaqtni qisqartirish, chiqindilarni kamaytirish, xavfsizlikni oshirish, sifatning takrorlanuvchi barqarorligini ta’minlash va energiya samaradorligi ko‘rsatkichlarini yaxshilash imkonini beruvchi boshqaruv tamoyillari tavsiya etildi. Olingan xulosalar oliy ta’limda “Bino va inshootlarni barpo etish” hamda “Aqlli qurilish” fanlarini integratsiyalashgan tarzda o‘qitishda, shuningdek, amaliy loyiha boshqaruvida foydalanishga yaroqlidir.
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA AKSIYADORLIK TIJORAT BANKLARIDA KORPORATIV BOSHQARUVNI XALQARO STANDARTLAR ASOSIDA TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada raqamli transformatsiya sharoitida aksiyadorlik tijorat banklarida korporativ boshqaruv tizimini xalqaro standartlar asosida takomillashtirish masalalari kompleks tarzda tahlil qilingan. Bank tizimida korporativ boshqaruvning samaradorligi ularning moliyaviy barqarorligi, investitsion jozibadorligi hamda kreditlash salohiyatini belgilovchi muhim omillardan biri hisoblanadi. Tadqiqot doirasida aksiyadorlik tijorat banklarida raqamli muhitda korporativ boshqaruvni tashkil etish bilan bog‘liq dolzarb muammolar, jumladan, aksiyadorlar va boshqaruv organlari o‘rtasidagi munosabatlarda shaffoflikning yetarli darajada ta’minlanmasligi, raqamli likvidlik va risklarni boshqarishdagi murakkabliklar, global moliyaviy bozorlardagi o‘zgaruvchanlik hamda foiz siyosatiga texnologik omillarning ta’siri atroflicha yoritilgan. Aniqlangan muammolarni bartaraf etish maqsadida korporativ boshqaruvni xalqaro standartlar asosida rivojlantirish, xususan, boshqaruv jarayonlarida ochiqlik va hisobdorlikni kuchaytirish, risk-menejment tizimini takomillashtirish hamda aksiyadorlar manfaatlarini himoya qilish mexanizmlarini mustahkamlash zarurligi asoslab berilgan. Shuningdek, raqamli transformatsiya jarayonida moliyaviy savodxonlikni oshirish, boshqaruv jarayonlariga fintex yechimlarini integratsiya qilish, innovatsion raqamli mahsulotlar — mobil banking, blokcheyn texnologiyalari va sun’iy intellekt asosidagi qaror qabul qilish tizimlarini joriy etish muhim yo‘nalishlar sifatida tavsiya etilgan.
O‘ZBEKISTONDA KO‘CHAT YETISHTIRISHNING HOZIRGI HOLATI VA RIVOJLANISH TENDENSIYALARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi agrosanoat majmuasida meva va uzum ko‘chatlarini yetishtirish tizimining amaldagi holati, xususan, “in vitro” laboratoriyalari faoliyatidagi tizimli masalalar ilmiy-amaliy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot davomida an’anaviy va intensiv bog‘dorchilikning iqtisodiy ko‘rsatkichlari qiyoslangan. Shuningdek, xorijiy davlatlar, jumladan Turkiya tajribasi asosida sohani modernizatsiya qilish, raqamlashtirish va intellektual mulk himoyasini ta’minlashga qaratilgan kompleks takliflar ishlab chiqilgan.
O‘ZBEKISTONDA EKSPORTGA YO‘NALTIRILGAN QISHLOQ XO‘JALIGI MAHSULOTLARI SIFATI VA XALQARO STANDARTLARGA MUVOFIQLIGI TAHLILI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasidan eksport qilinayotgan qishloq xo‘jaligi mahsulotlari, urug‘ va ko‘chatlarning sifati hamda xalqaro standartlarga muvofiqligi tahlil qilingan. Tadqiqotda fitosanitar xavfsizlik, “in-vitro” texnologiyalaridagi mavjud muammolar va tok fillokserasi xavfi o‘rganilib, eksport salohiyatini oshirish maqsadida raqamli kuzatuv hamda molekulyar-genetik nazorat tizimlarini joriy etishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
TIJORAT BANKLARI DEPOZIT SIYOSATI VA DEPOZIT BAZASI DINAMIKASINING BANK LIKVIDLIGIGA TA’SIRI
Mazkur maqolada tijorat banklarining depozit siyosati va depozit bazasi dinamikasining bank likvidligiga ta’siri tadqiq etilgan. Tadqiqotda depozit bazasining hajmi va tarkibi, jismoniy hamda yuridik shaxslar kesimidagi o‘zgarishlari, milliy va chet el valyutasida shakllanishi, shuningdek ushbu jarayonlarning likvidlik ko‘rsatkichlariga ta’siri tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, depozit bazasining kengayishi likvidlikni avtomatik ravishda mustahkamlamaydi, biroq resurslar tarkibi barqaror va diversifikatsiyalashgan bo‘lgan sharoitda LCR, NSFR hamda joriy likvidlik ko‘rsatkichlari yaxshilanishi mumkin. Shuningdek, retail depozitlar ulushini oshirish, muddatli resurslar bazasini kengaytirish va depozitlar tarkibini muvozanatlashtirish zarurligi asoslandi.
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA ISLOMIY MOLIYANING BANK TIZIMIGA INTEGRATSIYASI: MUAMMOLAR, IMKONIYATLAR VA TRANSFORMATSIYA YO‘NALISHLARI
Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida islomiy moliya tamoyillarini O‘zbekiston bank tizimiga integratsiya qilish jarayonlari, mavjud muammolar va istiqbolli imkoniyatlar tahlil qilinadi. Tadqiqotda raqamli transformatsiyaning islomiy banklar operatsion samaradorligiga ta’siri, xususan, sun’iy intellekt va blokcheyn texnologiyalarining o‘rni ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, 2026-yilda qabul qilingan yangi qonunchilik asosida bank tizimida islomiy darchalar va alohida islom banklarini tashkil etishning iqtisodiy ahamiyati yoritilgan.
SAMARQAND VILOYATI SANOATINING HUDUDIY TARKIBINI TAKOMILLASHTIRISHNING AYRIM MASALALARI
Mazkur maqolada Samarqand viloyati hududlarida sanoatni rivojlantirishda ishlab chiqarish salohiyatidan foydalanishning joriy holati hamda undan samarali foydalanish imkoniyatlari chuqur o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari sanoatni hududiy rivojlantirish strategiyasini takomillashtirishda, iqtisodiy rejalashtirish va investitsiya siyosatini shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
DIVERSIFIKATSIYALASHUV ASOSIDA QURILISH TARMOG‘I RIVOJLANISHINI KO‘P OMILLI BOG‘LANISHLAR ASOSIDA MODELLASHTIRISH
Mazkur maqolada qurilish tarmog‘i rivojlanishini diversifikatsiyalashuv omili asosida ko‘p omilli bog‘lanishlar yordamida modellashtirish masalalari yoritilgan. Tadqiqotda qurilish tarmog‘ining barqaror va raqobatbardosh rivojlanishi investitsiyalar, mehnat resurslari hamda bozor talabi bilan bir qatorda diversifikatsiyalashuv darajasiga ham bog‘liqligi asoslab berilgan. O‘zbekiston Respublikasining 2010–2024-yillardagi statistik ma’lumotlari asosida qurilish ishlari hajmiga ta’sir etuvchi asosiy omillar tizimlashtirilib, ularning o‘zaro bog‘liqligi ekonometrik usullar yordamida baholangan. Xususan, doimiy aholi soni, qurilishda bandlik, o‘rtacha oylik ish haqi, investitsiyalar hajmi hamda diversifikatsiya indeksi asosiy omillar sifatida tanlangan. Tadqiqotda ko‘p omilli regressiya, korrelatsion tahlil va model diagnostikasi usullaridan foydalanilgan. Maqolaning ilmiy ahamiyati diversifikatsiyalashuvni qurilish tarmog‘ida tarkibiy kengayish bilan birga sifat jihatidan yangilanish, resurslar qayta taqsimoti va barqaror rivojlanish mexanizmi sifatida talqin etilishida namoyon bo‘ladi. Mazkur maqola dissertatsiya tadqiqotining tarkibiy qismi bo‘lib, keyingi ekonometrik izlanishlar uchun nazariyuslubiy asos yaratadi.
ЩЕБЕНОЧНО-МАСТИЧНЫЙ АСФАЛЬТОБЕТОН В КИТАЕ: СОСТАВ, СВОЙСТВА, ИННОВАЦИИ И ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ
В статье рассматриваются особенности применения щебёночно-мастичного асфальтобетона (ЩМА) в дорожном строительстве Китая. Проанализированы состав и структура материала, включая требования к крупному и мелкому заполнителю, полимерно-модифицированному битуму, минеральному порошку и стабилизирующим волокнам. Представлена оценка ключевых эксплуатационных свойств ЩМА: теплоустойчивости, трещиностойкости, долговечности и поверхностных характеристик. Освещена эволюция нормативной базы Китая (JTG F40-2004, JTG 3410-2025), а также методы контроля качества. Рассмотрены инновационные направления, включая использование сталеплавильного шлака и регенерацию ЩМА с применением RAP. Сделан вывод о перспективах развития технологии в направлении повышения эффективности, экологичности и интеллектуализации дорожных покрытий.
TADBIRKORLIK FAOLIYATIDA SUBYEKTIV RISKNI SHAKLLANTIRUVCHI KOGNITIV OMILLAR VA ULARNI BOSHQARISH MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada tadbirkorlik faoliyatida subyektiv riskning shakllanishida muhim rol o‘ynaydigan kognitiv omillar tizimli ravishda tahlil qilinadi. Xususan, qaror qabul qilish jarayonida inson ongiga xos bo‘lgan kognitiv xatoliklar (biaslar), “heuristik” yondashuvlar va psixologik predispozitsiyalar subyektiv riskni shakllantiruvchi asosiy determinantlar sifatida ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda subyektiv riskni obyektiv riskdan farqlovchi jihatlar ochib beriladi hamda ularni boshqarishning institutsional, metodologik va xulq-atvorga asoslangan mexanizmlari ishlab chiqiladi. Natijada, tadbirkorlik subyektlari uchun kognitiv jihatdan asoslangan risk boshqaruvi modeli taklif etiladi.
HOMILADOR AYOLLAR UCHUN MAXSUS KIYIMLARNI LOYIHALASHDA ISTE’MOLCHILAR TALABLARINI O‘RGANISH
Ushbu maqolada homilador ayollar uchun qulay kiyimlarni loyihalash jarayonida iste’molchilar talablarini o‘rganishga alohida e’tibor qaratilgan. Tadqiqot doirasida anketa-so‘rovnoma o‘tkazilib, respondentlarning fikrmulohazalari asosida mavjud muammolar aniqlangan hamda maxsus kiyimlarni loyihalash bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqilgan. Olingan natijalar homilador ayollar uchun qulay, gigiyenik va funksional kiyimlarni yaratishda muhim ahamiyat kasb etadi.
ОʻZBEKISTОN RESPUBLIKASIDA AHОLI DARОMADLARIGA TA’SIR ETUVCHI STATISTIK INDIKATОRLAR TIZIMINING METОDОLОGIK ASОSLARI VA ULARNING TAHLILIУ IMKОNIУATLARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida aholi daromadlariga ta’sir etuvchi statistik ko‘rsatkichlar tizimi tahlil qilingan. Milliy Hisoblar Tizimi (MHT) doirasidagi uy xo‘jaliklarining daromadlari, pul daromadlari, birlamchi daromad, kambag‘allik va qashshoqlik tushunchalari keltirilgan. 2010–2025-yillar uchun statistik ma’lumotlar asosida aholi daromadlari dinamikasi va tarkibiy o‘zgarishlar tahlil etilgan.
KICHIK BIZNES INVESTITSION KREDITLARINI TIJORAT BANKLARI TOMONIDAN MOLIYALASHTIRISH
Mazkur maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotining barqaror rivojlanishida muhim omil bo‘lib xizmat qilayotgan kichik biznes subyektlarini tijorat banklari tomonidan investitsion kreditlar orqali moliyalashtirishning amaldagi holati, mavjud muammolari va takomillashtirish istiqbollari chuqur o‘rganiladi. Tadqiqot jarayonida kichik biznesning iqtisodiy salohiyati, ularning tarmoqlar bo‘yicha tarkibiy ulushi, investitsion loyihalarni moliyalashtirishda qo‘llanilayotgan bank metodologiyasi hamda tijorat banklarining kredit siyosati atroflicha tahlil qilinadi. Shuningdek, Mikrokreditbank, Agrobank, Xalq banki va Ipak Yo‘li bankining kichik biznesni investitsion kreditlar orqali qo‘llab-quvvatlash borasidagi tajribasi solishtirma tahlil asosida yoritilib, kreditlash mexanizmidagi mavjud kamchiliklar aniqlanadi. Tadqiqot ilmiy, statistik va amaliy manbalarga tayangan holda olib borilgan bo‘lib, investitsion kreditlar samaradorligini oshirish, tijorat banklarining kichik biznesni moliyaviy qo‘llab-quvvatlashdagi rolini kuchaytirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi.
HUDUDNING “YASHIL IQTISODIYOT” ASOSIDA RIVOJLANISHINI TADQIQ ETISH: KO‘RSATKICHLAR TIZIMI VA BAHOLASH USULLARI
Ushbu maqolada hududlarning “yashil iqtisodiyot” tamoyillari asosida rivojlanishini kompleks baholashga qaratilgan ko‘rsatkichlar tizimi va ularni tahlil qilish usullari yoritilgan. Tadqiqotda ekologik barqarorlik, resurslardan samarali foydalanish, iqtisodiy o‘sish hamda ijtimoiy farovonlik o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqliklar tizimli yondashuv asosida tahlil qilinadi.
O‘ZBEKISTONDA SUV XO‘JALIGI TIZIMIDAGI QAYTA TIKLANUVCHI HAVZALAR
Ushbu maqolada O‘zbekiston suv xo‘jaligi tizimidagi qayta tiklanuvchi havzalardan biri bo‘lgan Amu-Buxoro magistral kanali (ABMK) tizimidagi Qo‘yimozor va To‘dako‘l suv omborlari misolida tadqiq etilgan. Suv resurslarini optimal boshqarish masalalari, gradiyent optimallashtirish usullari hamda tizimning hozirgi holati ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tizimdagi texnik nosozliklar va boshqaruvdagi kamchiliklar aniqlanib, ularni bartaraf etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
KORXONALAR IQTISODIY BARQARORLIGINING NAZARIY MODELLARI VA SINERGETIK YONDASHUV ASOSIDA BAHOLASH MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada aloqa sohasi korxonalarining iqtisodiy barqarorligi tushunchasi nazariy jihatdan tahlil qilinib, uni baholashning zamonaviy modellari o‘rganiladi. Telekommunikatsiya tarmog‘ining raqamli transformatsiya jarayonidagi o‘rni, yuqori kapital sig‘imlilik hamda texnologik tezkor o‘zgarishlar sharoitida iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash muhim ilmiy-amaliy masala sifatida asoslab beriladi. Maqolada iqtisodiy barqarorlikning klassik va zamonaviy yondashuvlari — moliyaviy, ishlab chiqarish, investitsion va innovatsion barqarorlik yo‘nalishlari tizimli ravishda tahlil qilinadi. Shuningdek, sinergetik yondashuv asosida korxona faoliyatidagi ichki va tashqi omillar o‘zaro ta’siri orqali barqarorlik darajasini aniqlash konsepsiyasi ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijasida aloqa korxonalarining iqtisodiy barqarorligini kompleks baholashga mo‘ljallangan integrallashgan indeks modeli taklif etilib, uning tarkibiy ko‘rsatkichlari ilmiy asoslab berilgan. Mazkur model O‘zbekiston sharoitida telekommunikatsiya korxonalarini strategik boshqarishda samarali qo‘llash imkoniyatiga ega.
TIJORAT BANKLARINING INVESTITSIYA SIYOSATI VA QIMMATLI QOG‘OZLAR PORTFELINI BOSHQARISH STRATEGIYALARI
Mazkur maqolada tijorat banklarining investitsiya siyosati, qimmatli qog‘ozlar portfelini shakllantirish va boshqarish masalalari tahlil qilingan. Investitsiya strategiyalari, xususan passiv va agressiv yondashuvlar, daromadlilik egri chizig‘i asosida qaror qabul qilish hamda foiz stavkalari o‘zgarishining portfel rentabelligiga ta’siri keng yoritilgan. Shuningdek, duration (o‘rtacha og‘irlikdagi to‘lov muddati) ko‘rsatkichi orqali foiz riskini boshqarish mexanizmlari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari tijorat banklarining investitsiya faoliyatini samarali tashkil etish va risklarni minimallashtirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
PAXTA VA MEVA-SABZAVOT YETISHTIRUVCHI FERMERLARDA TAVAKKALCHILIK XULQ-ATVORINING QIYOSIY TAHLILI: ISTIQBOL NAZARIYASI ASOSIDA
Ushbu maqola paxta va meva-sabzavot yetishtiruvchi fermerlarning tavakkalchilik xulq-atvorini istiqbol nazariyasi (prospect theory) doirasida qiyosiy tahlil qiladi. Tadqiqotda istiqbol nazariyasi parametrlari — tavakkalchilikka moyillik (σ), yo‘qotishdan qochish (λ) va ehtimollikni buzib baholash (α) ko‘rsatkichlari hisoblab chiqilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, ikkala fermerlar guruhi tavakkalchilikka umumiy moyillik darajasi bo‘yicha deyarli farq qilmasa-da (paxta: σ=0.817; meva-sabzavot: σ=0.821), paxta yetishtiruvchi fermerlar yo‘qotishdan qochish (λ=2.267) va ehtimollikni buzib baholash (α=0.753) ko‘rsatkichlari bo‘yicha sezilarli darajada farqlanadi.
ФОРМИРОВАНИЕ МАРКЕТИНГОВОЙ СТРАТЕГИИ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ ОРГАНИЗАЦИИ В СОВРЕМЕННЫХ УСЛОВИЯХ
В статье рассматриваются теоретические и практические аспекты формирования маркетинговой стратегии образовательной организации в современных условиях. Цель исследования состоит в обосновании значения маркетинговой стратегии как инструмента повышения устойчивости и конкурентоспособности вуза на рынке образовательных услуг. В работе использованы методы анализа, синтеза, сравнительного сопоставления и анализа вторичных данных. Показано, что эффективная маркетинговая стратегия должна формироваться на основе изучения внешней и внутренней среды, потребностей целевых аудиторий, конкурентной ситуации и возможностей образовательной организации. Особое внимание уделено современным условиям развития высшего образования в Республике Узбекистан. Научная новизна статьи заключается в систематизации этапов формирования маркетинговой стратегии образовательной организации с учетом особенностей современного рынка образовательных услуг.
QQS TIZIMI SAMARADORLIGINI XALQARO INDIKATORLAR ASOSIDA BAHOLASH
Ushbu maqolada qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS) tizimining samaradorligini baholashda qo‘llaniladigan zamonaviy xalqaro indikatorlar va ularning iqtisodiy mazmuni yoritilgan. Tadqiqot davomida O‘zbekiston Respublikasining 2012–2024-yillardagi makroiqtisodiy ko‘rsatkichlari asosida VAT Productivity, Implicit VAT Rate hamda VAT Revenue Ratio (VRR) indikatorlari hisoblab chiqildi. Olingan natijalar ayrim IHTT mamlakatlari ko‘rsatkichlari bilan qiyosiy tahlil qilinib, mamlakatda amalga oshirilayotgan soliq islohotlarining samaradorligi baholandi.
QISHLOQ XO‘JALIGIDA OZIQ-OVQAT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHNING INNOVATSION USULLARI
Maqolada qishloq xo‘jaligida oziq-ovqat yo‘nalishi rivojlanishining mazmuni, jadallashuvi va dolzarb yo‘nalishlari tahlil qilingan. Unda innovatsiyalarni joriy etish zarurligi, shuningdek, ulardan kutiladigan natijalar mamlakatning oziq-ovqat xavfsizligi va sohaning barqaror iqtisodiy rivojlanishi nuqtayi nazaridan tadqiq etilgan. Hozirgi sharoitda oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash dunyo mamlakatlari oldida turgan eng muhim vazifalardan biri hisoblanadi. Aholi sonining o‘sishi, iqlim o‘zgarishi, suv resurslarining kamayishi hamda yer unumdorligining pasayishi qishloq xo‘jaligida yangi, innovatsion yondashuvlarni joriy etishni talab etmoqda. Oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashda innovatsion usullar muhim ahamiyat kasb etadi. Bunday usullarga, avvalo, raqamli texnologiyalarni joriy etish kiradi. Masalan, “aqlli qishloq xo‘jaligi” texnologiyalari orqali tuproq namligi, harorat va o‘simlik holatini real vaqt rejimida monitoring qilish mumkin. Bu esa resurslardan samarali foydalanish va hosildorlikni oshirish imkonini beradi.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI TIJORAT BANKLARIDA KREDIT RISKINI BOSHQARISH MEXANIZMINING АMАLIY TАHLILLАRI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi tijorat banklarida kredit riskini boshqarishda sug‘urta mexanizmining joriy holati va amaliy ahamiyati tahlil qilinadi. Kreditlarni sug‘urtalash orqali bank risklarini kamaytirish, moliyaviy barqarorlikni ta’minlash hamda muammoli kreditlar ulushini qisqartirish masalalari yoritiladi. Shuningdek, mavjud muammolar va tizimni takomillashtirish bo‘yicha takliflar beriladi.
ПРОГНОЗИРОВАНИЕ ПОТРЕБИТЕЛЬСКОГО СПРОСА С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ МЕТОДОВ МАШИННОГО ОБУЧЕНИЯ В РОЗНИЧНОЙ ТОРГОВЛЕ УЗБЕКИСТАНА
В статье рассматриваются возможности применения методов машинного обучения для прогнозирования потребительского спроса в розничной торговле Узбекистана. Проанализированы особенности формирования спроса в условиях цифровизации экономики, а также выявлены ограничения традиционных методов прогнозирования, связанные с их недостаточной способностью учитывать нелинейные зависимости и многофакторный характер потребительского поведения. Обоснована целесообразность использования алгоритмов машинного обучения в задачах прогнозирования спроса, позволяющих повысить точность аналитических оценок за счет обработки больших массивов данных и учета комплексного влияния факторов. Разработаны практические рекомендации по внедрению методов машинного обучения в деятельность предприятий розничной торговли, включая интеграцию данных, сегментацию ассортимента и использование алгоритмических моделей в процессах управления запасами и закупками.
O‘ZBEKISTON SANOATIDA MAHALLIYLASHTIRISH DASTURLARINING IMPORT O‘RNINI BOSISHDAGI SAMARADORLIGI TAHLILI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida 2015–2025-yillar oralig‘ida amalga oshirilgan mahalliylashtirish dasturlarining iqtisodiy samaradorligi tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida import o‘rnini bosish dinamikasi, sanoat kooperatsiyasi va yangi turdagi mahsulotlarni o‘zlashtirish ko‘rsatkichlari ko‘rib chiqilgan. Maqola yakunida mahalliylashtirish jarayonlarini yanada takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan.
NEFT-GAZ LOYIHALARIDA DAVLAT VA INVESTOR MANFAATLARINI MUVOFIQLASHTIRISHNING FISKAL-BOJXONA MEXANIZMLARI
Maqolada neft-gaz loyihalarida davlat va investor manfaatlarini optimal muvofiqlashtirishning moliyaviy mexanizmlari, xususan soliq va bojxona to‘lovlari tizimi hamda alohida hisobot joriy etilishining sabablari tahlil qilinadi. O‘zbekiston Respublikasining “Mahsulot taqsimotiga oid bitimlar to‘g‘risida”gi Qonuni (2001), Soliq kodeksining turli tahrirlari hamda Bojxona kodeksi asosida mahsulot taqsimotiga oid bitim (MTB) ishtirokchilari uchun nazarda tutilgan imtiyozlar, soliq stavkalari, majburiy to‘lovlar va bojxona tartiblari o‘rganilgan. Amaliyotdagi MTB misollari asosida davlat va investor manfaatlari muvozanatini ta’minlash mexanizmlari yoritilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, MTBning investitsiyaviy jozibadorligini oshirish hamda davlat manfaatlarini samarali himoya qilishga qaratilgan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
QURILISH KORXONALARI FAOLIYAT SAMARADORLIGINI BAHOLASH INSTRUMENTLARI
Ushbu maqolada qurilish korxonalari faoliyati samaradorligini baholash instrumentlari va ularning amaliy qo‘llanish xususiyatlari tahlil qilingan. Xususan, moliyaviy va nomoliyaviy ko‘rsatkichlar, rentabellik, xarajatlar tahlili, loyiha samaradorligi hamda KPI tizimi asosida baholash usullari yoritilgan. Shuningdek, boshqaruv tahlili va strategik boshqaruv yondashuvlari asosida qurilish korxonalarida samaradorlikni kompleks baholashning ahamiyati asoslab berilgan. Tadqiqot natijasida zamonaviy baholash instrumentlarini joriy etish korxonalarning raqobatbardoshligini oshirish va resurslardan samarali foydalanishni ta’minlashda muhim omil ekanligi aniqlangan.
QASHQADARYO VILOYATIDA TURIZMNI RIVOJLANTIRISHDA TRANSPORT INFRATUZILMASINING TA’SIRI
Mazkur maqolada Qashqadaryo viloyatida transport infratuzilmasining turizm sohasini rivojlantirishda tutgan o‘rni va ahamiyati ilmiy-tahliliy jihatdan chuqur o‘rganilgan. Hududda avtomobil, temir yo‘l va havo transporti infratuzilmasining holati tahlil qilinib, ularning turistik oqimga ta’siri baholangan.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI TIJORAT BANKLARIDA KREDIT PORTFELINING SEKTORLAR KESIMIDAGI RISKLARI VA ULARNI TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI
Mazkur ishda Oʻzbekiston Respublikasi tijorat banklarida kredit portfelining sektorlar kesimidagi tarkibi, ularga xos risklar va ularning bank faoliyatiga ta’siri tahlil qilinadi. Xususan, iqtisodiyot tarmoqlari bo‘yicha kredit ajratish jarayonida yuzaga keladigan kredit, likvidlik va konsentratsiya risklari o‘rganilgan. Shuningdek, kredit portfelini diversifikatsiya qilish, risklarni baholash tizimini takomillashtirish hamda zamonaviy risk-menejment usullarini joriy etish orqali banklar barqarorligini oshirish yo‘llari taklif etilgan. Tadqiqot natijalari tijorat banklarida kredit portfelini samarali boshqarish va risklarni kamaytirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
AVTOMOBIL SANOATI KORXONALARIDA BREND STRATEGIYASINI BOSHQARISHNING ZAMONAVIY MODELLARI
Mazkur maqolada avtomobil sanoati korxonalarida brend strategiyasini boshqarishning zamonaviy modellari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqotning dolzarbligi global avtomobil bozorida raqobatning keskin kuchayishi, raqamli transformatsiya jarayonlarining jadallashuvi hamda iste’molchilar xulq-atvorining dinamik o‘zgarishi sharoitida brend boshqaruvining strategik ahamiyati ortib borayotgani bilan izohlanadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi avtomobil sanoati korxonalarida brend strategiyasini samarali boshqarishning zamonaviy modellari hamda ularning korxona raqobatbardoshligi va bozor pozitsiyasiga ta’sir mexanizmlarini aniqlashdan iborat.
HUDUD EKSPORT SALOHIYATINI STATISTIK TADQIQ ETISHDA RCA INDEKSIDAN FOYDALANISH
Ushbu tadqiqot ishida hududlarning eksport salohiyatini statistik jihatdan o‘rganishning ahamiyati hamda Béla Balassa tomonidan taklif etilgan RCA indeksi mazmuni va qo‘llanilishi batafsil yoritilgan. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasining har bir ma’muriy-hududiy birligi bo‘yicha eksportning XSST tarkibi asosida RCA indekslari 2024-yil statistik ma’lumotlari negizida hisoblab chiqildi. Tadqiqot natijalari asosida amaliy xulosalar va takliflar ishlab chiqildi.
СОВРЕМЕННЫЕ КОНЦЕПЦИИ И ТЕНДЕНЦИИ РАЗВИТИЯ УПРАВЛЕНИЯ СТРАТЕГИЕЙ БРЕНДОВ В АВТОМОБИЛЬНОЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ
В данной статье системно анализируются современные концепции управления стратегией бренда в автомобильной промышленности и тенденции их развития в условиях глобальной конкуренции. Основная цель исследования – выявление передовых подходов к формированию, реализации и совершенствованию стратегии бренда на автомобильных предприятиях, а также оценка их эффективности. В работе рассматриваются теоретические и практические аспекты, связанные с ценностью бренда, дифференциацией, цифровой трансформацией и изменениями в поведении потребителей на основе комплексного подхода.
HUDUDLARDA UY-JOY QURILISHI JARAYONINI TASHKIL ETISHNING QONUNIYATLARI VA TAMOYILLARI
Mazkur maqolada hududlarda uy-joy qurilishi jarayonini tashkil etishning qonuniyatlari va tamoyillari tashkiliy-iqtisodiy nuqtayi nazardan tahlil qilingan. Tadqiqotda uy-joy qurilishi alohida dastur sifatida ijtimoiy yo‘naltirilgan, investitsion va tijorat komponentlarining uyg‘unlashuvi asosida ko‘rib chiqilgan. Hududlar buyurtmasi asosidagi uy-joy qurilishi konsepsiyasining mazmuni, uni shakllantirish vazifalari, ilgari ishlab chiqilgan yondashuvlardan farqli jihatlari, shuningdek, boshqaruvning umumiy qonuniyatlari va tashkil etish tamoyillari tizimlashtirilgan. Tadqiqot natijasida hududlarda uy-joy qurilishini samarali tashkil etish yagona maqsadga yo‘naltirilganlik, markazlashuv va markazsizlanish uyg‘unligi, boshqaruv tizimi birligi, resurslardan optimal foydalanish, huquqiy me’yorlarga qat’iy rioya etish hamda teskari bog‘lanish asosida nazoratni kuchaytirishga tayanishi asoslab berilgan. Shuningdek, uy-joy qurilishini tashkil etish samaradorligiga salbiy ta’sir etuvchi omillar, investitsion muhit muammolari va hududiy boshqaruv funksiyalari yoritilgan.
OYNALI FASAD TIZIMLARINI MONTAJ QILISHNING ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARI
Respublikamizda oynali fasad tizimlarini zamonaviy binolarning tashqi to‘siq qoplamasi sifatida qo‘llash tobora kengayib bormoqda. Ular tuzilishi va tashqi ko‘rinishi jihatidan xilma-xil bo‘lib, har bir tur o‘ziga xos material tarkibi, o‘rnatish texnologiyasi, qo‘yiladigan talablar hamda afzallik va kamchiliklarga ega. Mazkur maqolada oynali fasad tizimlarining asosiy turlari bo‘yicha zamonaviy montaj usullari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotning dolzarbligi shundaki, ushbu tizimlar keng qo‘llanilishiga qaramay, ularning o‘rnatish texnologiyalari normativ va boshqa me’yoriy hujjatlarda yetarli darajada to‘liq aks etmagan.
KLASSIK SHIFRLASH ALGORITMLARINING XUSUSIYATLARINI NEYRON TARMOQ ORQALI O‘RGANISH
Mazkur tadqiqot ishida klassik shifrlash algoritmlarining asosiy xususiyatlarini sun’iy neyron tarmoqlar yordamida o‘rganish va tahlil qilish masalalari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot jarayonida monoalfavitli va polialfavitli shifrlash algoritmlariga xos bo‘lgan statistik, strukturaviy hamda lingvistik belgilar ajratib olinadi va ular asosida neyron tarmoq modeli shakllantiriladi. Shifrmatnlar to‘plami asosida o‘qitilgan model orqali turli klassik shifrlash algoritmlarining farqlovchi xususiyatlarini aniqlash imkoniyati baholanadi. Ish doirasida sun’iy neyron tarmoqlarning kriptografik ma’lumotlar bilan ishlashdagi samaradorligi va aniqlik darajasi klassik kriptotahlil usullari bilan taqqoslanadi. Olingan natijalar klassik shifrlash algoritmlarini avtomatik aniqlash, tasniflash hamda kriptotahlil jarayonlarini intellektuallashtirishda neyron tarmoqlardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytiradi.
АЛГОРИТМ АДАПТАЦИИ ПАРАМЕТРОВ СИСТЕМ ИДЕНТИФИКАЦИИ ДИНАМИЧЕСКИХ ОБЪЕКТОВ
В работе представлены результаты исследования алгоритмов адаптации параметров системы идентификации и объекта управления. Синтез алгоритма адаптации и параметров основан на применении модифицированного градиентного метода, который не предъявляет жёстких требований к функции возбуждения и одновременно обеспечивает ускорение процессов адаптации и достижение заданного качества отработки параметрических рассогласований. Разработанный алгоритм адаптации обеспечивает компенсацию параметрических рассогласований между объектом и эталонной моделью за счёт настройки параметров модели управляемого устройства, что позволяет существенно повысить быстродействие и качество переходных процессов в контуре адаптации. Важным свойством синтезированного алгоритма является возможность достижения произвольной точности настройки параметров. Качество процессов настройки регулируется коэффициентом адаптации, позволяющим уменьшить функцию чувствительности. Синтезированный алгоритм может быть использован в адаптивных системах управления и при решении задач компенсации параметрических возмущений, обеспечивая высокую точность идентификации и устойчивость процессов адаптации.
ELEKTRON HUKUMATNING BARQAROR RIVOJLANISHI: QOZOG‘ISTON VA O‘ZBEKISTON TAJRIBASINING QIYOSIY TAHLILI
Mazkur tadqiqot elektron hukumat tizimlarining barqaror rivojlanishini ta’minlovchi boshqaruv mexanizmlarini aniqlash va baholashga qaratilgan. Tadqiqotda Qozog‘iston va O‘zbekiston misolida qiyosiy tahlil o‘tkazilib, elektron hukumat ko‘rsatkichlarining o‘sishiga ta’sir etuvchi asosiy omillar o‘rganildi. Xususan, raqamli davlat siyosati, normativhuquqiy baza, inson kapitali, axborot xavfsizligi va davlat-xususiy sheriklikning roli tizimli yondashuv asosida tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, elektron hukumat tizimining barqaror o‘sishi samarali boshqaruv mexanizmlariga bevosita bog‘liq. Tadqiqot yakunida O‘zbekiston uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.
UY-JOY FONDI BOSHQARUVINING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada zamonaviy uy-joy fondini boshqarish tizimini takomillashtirishning dolzarb masalalari tahlil qilingan. Xususan, uy-joy fondidan samarali foydalanish, boshqaruv mexanizmlarini raqamlashtirish, xususiy sektor ishtirokini kengaytirish hamda xizmatlar sifatini oshirish yo‘llari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, xorijiy tajribalar asosida uy-joy boshqaruvini modernizatsiya qilish va innovatsion yondashuvlarni joriy etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan. Maqola natijalari uy-joy kommunal xo‘jaligi sohasini yanada rivojlantirishga xizmat qiladi.
RAQAMLI IQTISODIYOT RIVOJI VA UNI TARTIBGA SOLISHDA MUVOZANATLI REGULYATIV SIYOSAT YURITISH
Raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi, raqamli platformalar orqali tovar va xizmatlar ayirboshlanishi kengayib, iste’molchilarning iqtisodiy faolligi oshmoqda. Biroq, raqamli bozorlarda algoritmik qarorlar, platformalarning bozor qudrati va transchegaraviy faoliyati bozor ishtirokchilari va iste’molchilar huquqlarini himoya qilishda yangi xavfxatarlarni yuzaga keltirmoqda. SHu bois, raqamli bozorlarda bozor ishtirokchilari va iste’molchilar huquqlarini himoya qilishni davlat tomonidan samarali tartibga solish masalasi alohida ahamiyat kasb etmoqda.
HUDUDIY SANOAT ISHLAB CHIQARISHNI INNOVATSION RIVOJLANTIRISH TENDENSIYALARI
Mazkur maqola hududlarda sanoat tarmog‘i rivojlanishining o’ziga xos xususiyatlari, uning YaHM tarkibidagi o‘rni, shuningdek, innovatsion yondashuvlar asosida hududiy sanoatni modernizatsiya qilishning nazariy va amaliy jihatlari yoritiladi. Mamlakatdagi iqtisodiy islohotlar zamirida sanoat mahsulotlari ishlab chiqarishni diversifikatsiya qilish va eksport salohiyatini oshirishning asosiy yo’nalishlariga e’tibor qaratilgan. O‘zbekiston hududlarida sanoat ishlab chiqarishini innovatsion rivojlantirishning asosiy omillarini aniqlash, hududlar kesimidagi farqlarni ilmiy asosda baholash va istiqbolli yo‘nalishlarni taklif etish masalalari yoritlgan.
OʻZBEKISTONDA AHOLINI UY-JOY BILAN TA’MINLASH DASTURLARIDA MAVJUD MUAMMOLAR
Mazkur maqolada Oʻzbekistonda aholini uy-joy bilan ta’minlashga qaratilgan davlat dasturlarining amalga oshirilishi va ularda yuzaga kelayotgan muammolar tahlil qilingan. Xususan, uy-joy qurilishining moliyalashtirilishi, ipoteka kreditlari tizimidagi kamchiliklar, aholining to‘lov qobiliyati bilan bog‘liq muammolar hamda hududlar kesimidagi nomutanosibliklar o‘rganilgan. Tadqiqot natijasida mavjud muammolarni bartaraf etish va uy-joy siyosatini takomillashtirish bo‘yicha amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
DAVLAT FUQAROLIK XIZMATINING JOZIBADORLIGINI OSHIRISH VA DAVLAT FUQAROLIK XIZMATCHILARINI MOTIVATSIYALASHGA OID TEXNOLOGIYALAR
Mazkur tadqiqot davlat fuqarolik xizmatining jozibadorligini oshirish hamda xizmatchilarni motivatsiyalashga qaratilgan zamonaviy texnologiyalarni kompleks tahlil qiladi. Ishda OAV, PR va sun’iy intellekt texnologiyalarining davlat boshqaruvidagi o‘rni, ularning jamoatchilik fikrini shakllantirish va xizmat samaradorligini oshirishga ta’siri o‘rganilgan. Tadqiqot metodologiyasi sifatida nazariy tahlil, qiyosiy yondashuv va xorijiy tajribalar tahlilidan foydalanilgan. Natijada davlat xizmatining ijobiy imijini shakllantirish, raqamli kommunikatsiyalarni rivojlantirish va motivatsiya mexanizmlarini takomillashtirish zarurligi asoslandi. Shuningdek, Maslou, Gersberg hamda Vrum kabi olimlarning nazariyalari asosida xizmatchilarni rag‘batlantirishning samarali yondashuvlari ishlab chiqildi va davlat boshqaruvi samaradorligini oshirishga xizmat qilishi ko‘rsatildi.
FORECASTING AND PROMISING DIRECTIONS OF INNOVATIVE INDUSTRIAL AND INVESTMENT DEVELOPMENT IN THE KASHKADARYA REGION
This article examines the prospects for forecasting innovative industrial and investment development in the Kashkadarya region and identifies promising directions for sustainable economic growth. The study analyzes regional industrial potential, investment dynamics, and innovation capacity within the context of structural transformation and modernization policies. Based on theoretical and empirical approaches, the research applies economic forecasting and comparative analysis to determine priority sectors and strategic investment opportunities. The findings indicate that strengthening innovation infrastructure, attracting foreign direct investment, and promoting industrial diversification are essential for long-term competitiveness. The results contribute to regional development planning and provide policy recommendations for enhancing innovation-driven investment strategies
ПОВЫШЕНИЕ ЭФФЕКТИВНОСТИ ИСПЫТАТЕЛЬНЫХ ЛАБОРАТОРИЙ НА ОСНОВЕ РАСШИРЕННОЙ РИСК-ОРИЕНТИРОВАННОЙ МОДЕЛИ С ВЕСОВЫМИ КОЭФФИЦИЕНТАМИ
В статье предложена расширенная модель оценки рисков испытательных лабораторий, работающих в соответствии с ISO/IEC 17025:2017. Установлено, что широко применяемая двухфакторная формула R = P × C не учитывает ни природу риска, ни критичность процесса, в котором он возникает, что систематически искажает приоритизацию управленческих воздействий. Авторами разработана четырёхкомпонентная формула R = P × C × Wt × Wp с весовыми коэффициентами типа риска (Wt) и критичности процесса (Wp), обоснованными методом экспертной оценки (коэффициент конкордации Кендалла W = 0,74; p <0,01). Апробация в трёх аккредитованных испытательных лабораториях Республики Узбекистан выявила рост обнаруживаемости критических рисков на 133 %, повышение точности приоритизации на 21 п.п. и снижение операционных издержек на 35 % по сравнению с традиционным подходом.
РОЛЬ ФИНАНСОВОЙ ГРАМОТНОСТИ В РАЗВИТИИ ЖЕНСКОГО ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСТВА
В статье исследуется роль финансовой грамотности в развитии женского предпринимательства в условиях современной экономики. Особое внимание уделяется влиянию финансовых знаний и навыков на эффективность управления бизнесом, доступ к финансовым ресурсам и устойчивость предпринимательской деятельности женщин. На основе проведённого анализа обоснована необходимость повышения уровня финансовой грамотности как важного фактора расширения экономических возможностей женщин. Разработаны практические рекомендации, направленные на поддержку и развитие женского предпринимательства
HUDUDLARDA SANOAT MAHSULOTLARI ISHLAB CHIQARISH JARAYONLARINI STATISTIK BAHOLASH
Maqolada hududlarda sanoat mahsulotini ishlab chiqarish hajmi, ulushi, o‘sish dinamikasi, hududlarda aholi jon boshiga ishlab chiqarilgan sanoat mahsuloti, o‘sish dinamikasi hududlararo va respublika ko‘rsatkichlari bilan qiyosiy tahlil etilgan va hududlar bo‘yicha ustuvor vazifalar keltirilgan
ЭФФЕКТИВНОСТЬ И ПРАКТИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ МЕТОДОЛОГИИ SWOT-АНАЛИЗА ПРИ ФОРМИРОВАНИИ КОРПОРАТИВНОЙ СТРАТЕГИИ
В данной статье рассматриваются эффективность и практическая значимость методологии SWOT- анализа в процессе формирования стратегии предприятия. В исследовании анализируются теоретические основы SWOT-анализа, его место в системе стратегического управления, а также роль в оценке внутренних и внешних факторов среды. Освещается механизм принятия эффективных стратегических решений на основе выявления сильных и слабых сторон, возможностей и угроз предприятия. Результаты исследования подтверждают, что SWOT-анализ является важным аналитическим инструментом повышения конкурентоспособности и обеспечения устойчивого развития предприятия
QURILISH MATERIALLARI SANOATI KORXONALARI BOSHQARUVI STRATEGIYALARINI SAMARALI TASHKIL ETISH
Ushbu maqolada qurilish materiallari sanoati korxonalarida boshqaruv strategiyalarini samarali tashkil etishning nazariy asoslari va amaliy mexanizmlari tahlil qilingan. Xususan, strategik rejalashtirish, innovatsion boshqaruv, raqamli transformatsiya hamda inson resurslarini boshqarish orqali korxona samaradorligini oshirish yo‘llari yoritilgan. Shuningdek, global raqobat muhitida qurilish materiallari sanoati korxonalarining raqobatbardoshligini ta’minlashga qaratilgan takliflar ishlab chiqilgan
TRANSFORMATSION YETAKCHILIK VA XODIMLARNING INNOVATSION XULQ-ATVORI: KORPORATIV TASHKILOTLARDA EMPIRIK TADQIQOT
Ushbu maqolada korporativ tashkilotlardagi transformatsion yetakchilik va xodimlarning innovatsion xulqatvori o‘rtasidagi empirik bog‘liqlik o‘rganilgan. Tadqiqot 12 ta korporativ tashkilotdan tanlab olingan 347 nafar xodim va ularning rahbarlaridan iborat diadik tanlanma asosida amalga oshirildi. Diadik yondashuv ma’lumotlarni juft holda yig‘ishni anglatib, bunda har bir kuzatuv birligi ikki subyektdan iborat bo‘ladi. Ma’lumotlar strukturaviy tenglamalar modeli (SEM) va 5 000 martalik Bootstrap usuli yordamida tahlil qilindi. Natijalar transformatsion yetakchilikning barcha to‘rt o‘lchami — ideallashtirilgan ta’sir, ilhomlantiruvchi motivatsiya, intellektual stimulyatsiya va individual e’tibor — innovatsion xulq-atvorga statistik jihatdan muhim ijobiy ta’sir ko‘rsatishini tasdiqladi (β = 0,487; p < 0,001; R² = 0,421). To‘rt o‘lcham orasida intellektual stimulyatsiya eng kuchli prediktor sifatida namoyon bo‘ldi (β = 0,341). Shuningdek, ijodiy ichki kuch (creative self-efficacy) transformatsion yetakchilik va innovatsion xulq-atvor o‘rtasidagi munosabatda qisman vositachi omil sifatida namoyon bo‘ldi (bilvosita β = 0,163; 95% CI [0,091; 0,241]). Psixologik xavfsizlik muhiti esa ushbu munosabatni kuchaytiruvchi moderator sifatida tasdiqlandi (β = 0,189; p < 0,001). Tadqiqot doirasida ilgari surilgan barcha to‘rtta gipoteza empirik jihatdan tasdiqlandi. Olingan natijalar menejment va inson resurslarini boshqarish sohasidagi mutaxassislar uchun muhim amaliy tavsiyalarni shakllantirish imkonini beradi
EKSPORTBOP QISHLOQ XO‘JALIGI MAHSULOTLARI QIYMAT ZANJIRIDA LOGISTIKA XARAJATLARINI OPTIMALLASHTIRISHNING IQTISODIY MEXANIZMLARI
Ushbu maqolada eksportbop qishloq xo‘jaligi mahsulotlari qiymat zanjirida logistika xarajatlarini optimallashtirishning iqtisodiy mexanizmlari atroflicha tahlil qilingan. Tadqiqotda logistika jarayonlarining samaradorligini oshirish va xarajatlarni kamaytirish bilan bog‘liq mavjud masalalar ko‘rib chiqiladi. Mualliflar qiymat zanjirining har bir bosqichida logistika xarajatlarini boshqarishning innovatsion yondashuvlari va iqtisodiy vositalarini taklif etadilar. Ushbu mexanizmlarni joriy etish qishloq xo‘jaligi mahsulotlari eksportining raqobatbardoshligini oshirishga hamda umumiy iqtisodiy samaradorlikni ta’minlashga xizmat qiladi.
ELEKTRON SAVDODA YASHIRIN IQTISODIY FAOLIYATNI QISQARTIRISHDA MOLIYAVIY NAZORAT MEXANIZMLARINI RIVOJLANTIRISH
Mazkur maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida elektron savdo sohasida yuzaga kelayotgan yashirin iqtisodiy faoliyat ko‘lamini qisqartirishda moliyaviy nazorat mexanizmlarining o‘rni va ahamiyati ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda elektron savdo platformalarida amalga oshirilayotgan moliyaviy operatsiyalarning shaffofligi, identifikatsiya darajasi va nazorat tizimlarining samaradorligi baholandi. Shuningdek, yashirin iqtisodiyotning asosiy ko‘rinishlari — anonim tranzaksiyalar, soliqdan bo‘yin tovlash, noqonuniy moliyaviy oqimlar va ularning iqtisodiyotga ta’siri o‘rganildi. Tadqiqot davomida tizimli, qiyosiy va statistik tahlil usullaridan foydalanildi hamda xalqaro tajriba asosida elektron savdoda moliyaviy nazoratni kuchaytirish yo‘nalishlari aniqlab berildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, elektron savdo platformalarida foydalanuvchilarni majburiy identifikatsiya qilish, moliyaviy oqimlarni real vaqt rejimida monitoring qilish va bank hamda soliq tizimlarini integratsiyalash yashirin iqtisodiyot hajmini kamaytirishda muhim omil hisoblanadi. Maqolada elektron savdoda moliyaviy nazoratni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqildi hamda ularning O‘zbekiston sharoitida qo‘llash imkoniyatlari asoslab berildi.
MAMLAKAT INNOVATSION FAOLLIGIGA TA’SIR ETUVCHI ASOSIY OMILLARNING NAZARIY VA USLUBIY TAHLILI
Ushbu maqolada milliy innovatsion tizim rivojlanishiga ta’sir etuvchi makroiqtisodiy, institutsional, ijtimoiy, siyosiy va xalqaro omillar tahlil qilinadi. Maqolada mamlakat innovatsion salohiyatini belgilovchi asosiy determinantlar, jumladan, ilmiy-tadqiqotlarga investitsiyalar, institutsional siyosat, bilimlar zaxirasi, sanoat klasterlari, universitetlar bilan hamkorlik, davlatning innovatsion siyosati, infratuzilma va inson kapitali kabi omillar yoritilgan. Shuningdek, turli daromad toifasidagi mamlakatlar uchun innovatsion samaradorlikka ta’sir qiluvchi omillarning farqlari ko‘rib chiqilgan
O‘ZBEKISTON MAHALLIY BYUDJETLARINING O‘ZIGA XOSLIGI VA UNING DAROMAD MANBALARINI KUCHAYTIRISH MEXANIZMINING ROLINI OSHIRISH MASALALARI
Respublikamizda mahalliy moliya tizimini rivojlantirish, xususan, mahalliy byudjetlarning rolini oshirish borasida izchil islohotlar amalga oshirilmoqda. So‘nggi yillarda mahalliy byudjetlar mustaqilligini ta’minlash va ularning daromad bazasini kengaytirishga qaratilgan samarali chora-tadbirlar joriy etildi. Shu bilan birga, ushbu jarayonlarni chuqur ilmiy tahlil qilish dolzarb ahamiyat kasb etadi. Mazkur maqolada mahalliy byudjetlar faoliyatining o‘ziga xos jihatlari, ularning daromad manbalari hamda byudjetlararo munosabatlarning muhim yo‘nalishlari atroflicha yoritilgan
DAVLAT OLIY TAʼLIM MUASSALARIDA MOLIYAVIY MUSTAQILLIK SHAROITIDA RAQOBATBARDOSHLIKNI TAʼMINLASH VOSITALARI
Mazkur maqolada moliyaviy mustaqil davlat oliy ta’lim muassasalari (OTM) raqobatbardoshligini oshirishning kompleks vositalari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tadqiq etilgan. Tadqiqot doirasida iqtisodiy, moliyaviy, innovatsion, ilmiy salohiyat, sun’iy intellekt, integratsion, hamkorlik, ta’lim sifati, menejment va marketing vositalari tizimlashtirilgan. Shuningdek, ushbu vositalarning afzalliklari va kamchiliklari qiyosiy tahlil qilinib, Buxoro davlat universiteti misolida amaliy jihatlari yoritilgan. Tadqiqot natijasida OTM raqobatbardoshligini oshirishga qaratilgan strategik yo‘nalishlar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
SIRKULYAR IQTISODIYOT SOHASIDA ILG‘OR XORIJIY TAJRIBALAR VA ULARNI O‘ZBEKISTON SHAROITIDA QO‘LLASH IMKONIYATLARI
Mazkur maqolada sirkulyar iqtisodiyot konsepsiyasining nazariy asoslari hamda rivojlangan davlatlarda ushbu modelni joriy etish bo‘yicha ilg‘or xorijiy tajribalar tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida Yevropa Ittifoqi, Yaponiya, Janubiy Koreya va boshqa mamlakatlarda resurslardan samarali foydalanish, chiqindilarni kamaytirish va qayta ishlash tizimlarining amaliy natijalari o‘rganildi. Shuningdek, sirkulyar iqtisodiyot tamoyillarini O‘zbekiston sharoitida qo‘llash imkoniyatlari, mavjud institutsional, iqtisodiy va texnologik omillar asosida baholandi. Tadqiqot natijasida milliy iqtisodiyotda resurs samaradorligini oshirish, ekologik barqarorlikni ta’minlash hamda chiqindilarni boshqarish tizimini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqildi
QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASIDA ETNOTURIZMNI RIVOJLANTIRISH IMKONIYATLARI VA UNING IJTIMOIY-IQTISODIY AHAMIYATI
Zamonaviy sharoitda turizm iqtisodiy rivojlanish va madaniy merosni asrashning muhim vositalaridan biri sifatida tobora ortib bormoqda. Maqolada Qoraqalpog‘iston Respublikasining etnografik turizm salohiyati, mavjud imkoniyatlari, uning ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyati, rivojlanish tendensiyalari hamda ustuvor yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Tadqiqot mintaqaning madaniy merosi, etnik xilma-xilligi va an’anaviy hayot tarzi asosida sayyohlikni rivojlantirish yo‘llarini yoritadi. Shuningdek, etnografik turizmning ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyati va barqaror rivojlanishdagi roli tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari mintaqada etnoturizmni samarali rivojlantirish uchun strategik takliflar ishlab chiqishga xizmat qiladi
YANGI OʻZBEKISTON SHAROITIDA INVESTITSION FAOLLIK MEXANIZMI SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING NAZARIY JIHATLARI
Ushbu maqolada yangi Oʻzbyekiston sharoitida investitsion faollik mexanizmi samaradorligini oshirishning nazariy jihatlari, investitsiyalash jarayoni va ishtirokchilari, investitsiya loyihalarini iqtisodiy baholashning asosiy tamoyillari, asosiy kapitalga investitsiyalar dinamikasi va iqtisodiy faoliyat turlari bo'yicha asosiy kapitalga xorijiy investitsiya va kreditlar hajmi tahlil qilingan, shuningdek taklif va xulosalar berilgan
MINTAQA IMIJI VA INVESTITSIYA OQIMLARI O‘RTASIDAGI BOG‘LIQLIK (XORAZM VILOYATI MISOLIDA)
Mazkur maqolada mintaqaviy imij va investitsiya oqimlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik Xorazm viloyati misolida tahlil qilindi. Tadqiqot davomida hududning tarixiy-madaniy salohiyati, iqtisodiy ko‘rsatkichlari va institutsional islohotlari mintaqaviy imij shakllanishining asosiy omillari sifatida yoritildi. 2010–2025-yillar oralig‘idagi statistik ma’lumotlar asosida investitsiya dinamikasi va eksport tarkibidagi ijobiy o‘zgarishlar aniqlandi. Natijada mintaqaviy imij investitsiya qarorlariga signal, brend kapitali va joylashuv omillari orqali ta’sir ko‘rsatishi asoslab berildi. Tadqiqot hududiy rivojlanish strategiyalarini takomillashtirish va investitsiya jozibadorligini oshirish uchun ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi
INSON KAPITALI BARQAROR RIVOJLANISH MANBAI SIFATIDA
Ushbu maqolada inson kapitalining iqtisodiy mohiyati, mamlakatimizda inson kapitalining tarkibi bo‘yicha rivojlanganlik darajasi hamda uning global va milliy darajada barqaror rivojlanish tamoyillarini amalga oshirishdagi roli yoritilgan. Shuningdek, inson kapitaliga investitsiyalarning bugungi kundagi ahamiyati hamda uni rivojlantirish bo‘yicha xorijiy tajriba asosida mamlakatimizda amalga oshirilishi lozim bo‘lgan chora-tadbirlar yuzasidan taklif va tavsiyalar berilgan.
STUDYING THE FACTORS INFLUENCING INNOVATIVE APPROACHES TO REGIONAL EXPORT EFFICIENCY
This article systematically examines the impact of innovative approaches on the efficiency of regional export activities. The study analyzes the relationship between regional export indicators and the level of innovation development based on theoretical and empirical approaches. It identifies how R&D expenditures, technological infrastructure, and digital technologies influence export efficiency. Based on the research findings, specific recommendations have been developed to improve regional export performance. This article has both scientific and practical significance and serves to enhance regional economic policy.
KICHIK BIZNES SUBYEKTLARIGA XORIJIY INVESTITSIYALAR JALB ETISH MEXANIZMLARI
Ushbu maqolada kichik biznes subyektlariga xorijiy investitsiyalarni jalb etish mexanizmlari, ularning iqtisodiy ahamiyati hamda investitsiya muhitini takomillashtirish yo‘nalishlari kompleks tahlil qilinadi. Shuningdek, xorijiy kapital oqimini oshirishga ta’sir etuvchi asosiy omillar, davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash siyosati va investitsion risklarni kamaytirish masalalari yoritilgan. Kichik biznesni rivojlantirishda xorijiy investitsiyalarning roli va samaradorligi ilmiy asosda baholanadi. Bundan tashqari, investitsiyalarni jalb etish jarayonida zamonaviy iqtisodiy tendensiyalar hamda global bozor talablarining ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari asosida kichik biznes subyektlari uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
XORIJIY DAVLATLARDA KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIKNI DAVLAT TOMONIDAN QO‘LLAB QUVVATLASHNING ILG‘OR TAJRIBALARI VA ULARNI MAMLAKATIMIZDA QO‘LLASH XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada kichik biznes va xususiy tadbirkorlik (KBXT)ni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlashning AQSh, Xitoy, Yaponiya, Singapur, Janubiy Koreya, Rossiya va Buyuk Britaniya davlatlarida ilg‘or tajribalari tahlil qilinib, ularni O‘zbekiston Respublikasi sharoitida qo‘llashning ustuvor yo‘nalishlari va amaliy imkoniyatlari asoslab berilgan
ENHANCING LIQUIDITY MANAGEMENT EFFICIENCY IN JOINT-STOCK COMPANIES USING THE GEOMETRIC BROWNIAN MOTION (GBM) MODEL
The scientific article studies the effectiveness of using the Geometric Brownian Motion (GBM) model, which is considered one of the modern methods for effective liquidity management in joint-stock business entities. The article empirically analyzes the nature of random fluctuations in cash flows and their volatility based on a probabilistic-statistical approach. In the case of “Qizilqumsement” JSC, logarithmic growth rates and GBM parameters (μ and σ) were estimated based on data for 2017–2024. A cash flow forecast simulation for 2025–2035 was developed using Monte Carlo simulation (1000 scenarios). As a result, it was proven that high volatility and a negative trend in cash flows were observed and that it is necessary to introduce buffer mechanisms to manage liquidity risks
ПРОБЛЕМЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ НАЛОГОВОЙ СИСТЕМЫ УЗБЕКИСТАНА
В статье исследуются современные тенденции развития налоговой системы Республики Узбекистан в условиях масштабных экономических реформ и цифровой трансформации государственного управления. Особое внимание уделяется анализу эффективности проводимых налогово-бюджетных преобразований, направленных на совершенствование налогового администрирования, снижение административной нагрузки на бизнес, расширение налоговой базы и повышение прозрачности финансовых потоков. В работе проводится комплексный анализ динамики налоговых поступлений за 2022–2025 годы, на основе которого выявляются основные макроэкономические тенденции и оценивается результативность реализуемой налоговой политики. Рассматриваются ключевые направления налоговых реформ, включая цифровизацию налогового администрирования, совершенствование механизма налога на добавленную стоимость, развитие упрощённых режимов налогообложения для малого и среднего бизнеса, а также систему налоговых льгот. Отдельное внимание уделяется выявлению системных проблем налоговой системы, таких как наличие теневого сектора экономики, недостаточная эффективность налоговых льгот, сложность налогового администрирования, а также расхождения между бухгалтерским и налоговым учётом. Данные факторы рассматриваются как ограничения для дальнейшего роста налоговых поступлений и повышения эффективности фискальной политики государства. На основе проведённого анализа сформулированы перспективные направления совершенствования налоговой системы Республики Узбекистан, включающие углубление цифровизации налогового администрирования, внедрение современных технологий обработки данных, развитие налогового комплаенса, а также расширение налоговой базы за счёт легализации доходов и повышения налоговой дисциплины. Результаты исследования могут быть использованы при разработке стратегических направлений налоговой политики, совершенствовании механизмов налогового администрирования и формировании эффективной модели фискального регулирования в условиях цифровой экономики.
YOSHLAR BANDLIGI VA JINOYATCHILIK O‘RTASIDAGI O‘ZARO BOG‘LIQLIKNI TAHLIL QILISH (O‘ZBEKISTON MISOLIDA)
Mazkur maqolada O‘zbekistonda yoshlar bandligi va ular tomonidan sodir etilayotgan huquqbuzarliklar o‘rtasidagi bog‘liqlik masalasi tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida so‘nggi yillardagi statistik ma’lumotlar asosida yoshlar bandligi hamda huquqbuzarlik ko‘rsatkichlari o‘rganildi. Tahlil natijalari yoshlar bandligi oshib borayotganiga qaramay, huquqbuzarlik darajasining kutilgan darajada kamaymaganligini ko‘rsatdi. Bu esa yoshlar o‘rtasidagi huquqbuzarliklar faqat bandlik bilan emas, balki boshqa ijtimoiy va iqtisodiy omillar bilan ham bog‘liq ekanligini anglatadi.
ГОСУДАРСТВЕННАЯ ПОЛИТИКА РАЗВИТИЯ ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКИ: МЕЖДУНАРОДНЫЙ ОПЫТ И НАЦИОНАЛЬНЫЕ ОСОБЕННОСТИ
В статье рассматриваются особенности государственной политики развития цифровой экономики в современных условиях глобальной цифровой трансформации. Проанализированы теоретические основы формирования цифровой экономики и роль государства в создании институциональной среды для внедрения цифровых технологий. Особое внимание уделено анализу международного опыта реализации стратегий цифрового развития в ряде стран, включая Сингапур и Южная Корея. В статье рассматриваются ключевые инструменты государственной политики, направленные на развитие цифровой инфраструктуры, электронного правительства, инновационной экосистемы и цифровых платформ. На основе сравнительного анализа международного опыта выявлены основные тенденции и закономерности формирования государственной политики цифровизации. Также определены национальные особенности развития цифровой экономики в Узбекистан и обозначены приоритетные направления совершенствования государственной стратегии цифрового развития. Результаты исследования могут быть использованы при разработке эффективной государственной политики, направленной на ускорение цифровой трансформации экономики и повышение ее конкурентоспособности
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ОРГАНИЗАЦИОННО-ЭКОНОМИЧЕСКИХ МЕХАНИЗМОВ РАЗВИТИЯ МАЛОГО И СРЕДНЕГО БИЗНЕСА В БУХАРСКОЙ ОБЛАСТИ
В статье исследована роль малого и среднего бизнеса (МСБ) в устойчивом развитии региональной экономики на примере Бухарской области Республики Узбекистан. На основе комплексного анализа статистических данных за 2024–2025 годы выявлены ключевые тенденции развития предпринимательства в регионе, проведён SWOT-анализ, определены основные барьеры и предложены организационно-экономические механизмы повышения конкурентоспособности МСБ. Установлено, что доля МСБ в валовом региональном продукте Бухарской области составляет 73%, что существенно превышает среднереспубликанский показатель. Разработаны рекомендации по цифровизации, финансовой доступности и кластерному развитию, реализация которых позволит обеспечить устойчивый экономический рост региона в соответствии со Стратегией «Узбекистан–2030».
DAVLAT INVESTITSIYA SIYOSATINI MODERNIZATSIYA QILISH VA LOYIHALAR SAMARADORLIGINI BAHOLASH TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH
Maqolada hududlarni rivojlantirish tizimida strategiyani shakllantirish samaradorligini baholash uchun sifat ko‘rsatkichlari hamda real investitsiya loyihalari samaradorligini baholashning asosiy ko‘rsatkichlari ajratib ko‘rsatilgan. Loyihada ishtirok etish samaradorligi amalga oshirilayotgan investitsiya loyihasini tekshirish maqsadlari va unda barcha ishtirokchilarning manfaatdorligi bilan belgilanadi. Hozirgi kunda investitsiyalarning iqtisodiy samaradorligini va investitsiya loyihalari natijadorligini baholash ko‘rsatkichlarini guruhlash investitsiya loyihasining asosiy ko‘rsatkichlari hamda hisoblash usullariga muvofiq amalga oshiriladi
BARQAROR IQTISODIY RIVOJLANISHDA YASHIL INVESTITSIYALARNING XALQARO AHAMIYATI.
Ushbu maqolada yashil investitsiyalarning jahon mamlakatlari iqtisodiyotining barqaror rivojlanishiga ta’siri har tomonlama tahlil qilingan. Global iqlim o‘zgarishi va ekologik muammolar kuchayib borayotgan sharoitda ekologik toza texnologiyalar va energiya samaradorligini oshirishga qaratilgan investitsiyalar dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Maqolada yashil investitsiyalarni jalb etishning asosiy yo‘nalishlari, ularning bandlik darajasiga va innovatsion rivojlanishga ijobiy ta’siri yoritilgan. Shuningdek, yetakchi davlatlar tajribasi hamda yashil obligatsiyalarning rivojlanish tendensiyalari misolida yashil investitsiyalarni rag‘batlantirish mexanizmlari ko‘rib chiqilgan
“SANOAT 5.0 VA BIZNES JARAYONLARINI BOSHQARISHDA SUN’IY INTELLEKTNI QO‘LLASH IMKONIYATLARI”.
Mazkur tadqiqotda sun’iy intellekt va ilg‘or raqamli texnologiyalarning o‘zaro ta’siri hamda ularning Sanoat 5.0 ni sanoat taraqqiyotining yangi bosqichiga olib chiqishdagi roli bo‘yicha ilmiy manbalar tahlil qilingan. Sanoat 5.0 konsepsiyasiga asosan, ilg‘or raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektning aqlli ishlab chiqarishdagi o‘zgarishlari o‘rganilgan. Muammo shundaki, hozirgi iqtisodiy sharoitda biznes jarayonlarni va, ayniqsa, qaror qabul qilishni sun’iy intellektga to‘liq ishonib topshirishga hali tayyor emasmiz. Maqolada ilg‘or raqamli texnologiyalar va sun’iy intellekt uyg‘unligiga yangicha yondashuv taklif etilgan bo‘lib, ularning o‘zaro hamkorligi biznes jarayonlarni boshqarish unumdorligi, samaradorligi va natijadorligini oshirishga xizmat qiladi. Tadqiqot natijalari ishlab chiqarishni optimallashtirish va unumdorlikni oshirish maqsadida ilg‘or raqamli texnologiyalar hamda sun’iy intellektdan foydalanmoqchi bo‘lgan korxonalar uchun foydali bo‘lishi mumkin.
REINVENTING MANAGEMENT SYSTEMS TO DRIVE EFFICIENCY IN INDUSTRIAL ENTERPRISES
This study proposes an integrated approach to evaluating the effectiveness of management system transformation in industrial enterprises. Unlike traditional models, the research introduces a composite efficiency index (IMEI), which combines production performance, labour productivity, and the level of digitalization. The findings demonstrate that enterprises implementing digitally integrated management systems achieve significantly higher efficiency levels compared to traditional structures. The proposed model serves as a practical tool for assessing and optimizing management performance in industrial environments. The study is based on analytical observations of industrial enterprises in the Fergana region (2020–2025), where elements of digital management are being progressively implemented
TIJORAT BANKLARI TOMONIDAN MOLIYAVIY INVESTITSIYALARNI JALB QILISH SHAKLLARI
Ushbu maqolada tijorat banklari tomonidan moliyaviy investitsiyalarni jalb qilishning zamonaviy shakllari, ularning iqtisodiy mohiyati hamda amaliy ahamiyati atroflicha tahlil qilingan. Tadqiqotda banklarning investitsiya faoliyati milliy iqtisodiyotning barqaror rivojlanishida muhim omil ekanligi asoslab berilgan. Xususan, tijorat banklari tomonidan depozitlar jalb qilish, obligatsiyalar chiqarish, xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlik qilish, sindikatlashgan kreditlar olish hamda innovatsion moliyaviy instrumentlardan foydalanish orqali investitsiya resurslarini shakllantirish mexanizmlari o‘rganilgan. Maqolada moliyaviy investitsiyalarni jalb qilish jarayonida banklar duch keladigan muammolar ham tahlil qilingan. Shu bilan birga, ilg‘or xorijiy tajriba asosida tijorat banklari faoliyatini takomillashtirish yo‘llari ko‘rsatib berilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, banklar tomonidan diversifikatsiyalangan investitsiya manbalaridan foydalanish, raqamli texnologiyalarni keng joriy etish hamda mijozlar ishonchini oshirish orqali moliyaviy resurslarni samarali jalb qilish imkoniyatlari kengayadi. Shuningdek, maqolada O‘zbekiston sharoitida tijorat banklarining investitsiya salohiyatini oshirish bo‘yicha aniq taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
ISHLAB CHIQARISH KLASTERLARINING HUDUDIY INNOVATSION RIVOJLANISHGA TA’SIRINI BAHOLASH
Mazkur maqolada ishlab chiqarish klasterlarining hududiy innovatsion rivojlanishga ta’siri tahlil qilingan. Klaster tizimi korxonalar, ilmiy-tadqiqot muassasalari hamda infratuzilma tashkilotlari o‘rtasidagi hamkorlikni rivojlantirish orqali hududiy iqtisodiy o‘sishni ta’minlashda muhim omil hisoblanadi. Tadqiqot jarayonida Qashqadaryo viloyati misolida ishlab chiqarish klasterlarining innovatsion rivojlanishga ta’siri baholanib, klaster tizimini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
SAMARQAND VILOYATIDAGI HUDUDIY OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA RESURS SALOHIYATINI INTEGRATSIYALASHGAN BAHOLASH METODLARI TAHLILI
Ushbu maqolada Samarqand viloyatidagi hududiy oliy ta’lim muassasalarida resurs salohiyatini baholashning integratsiyalashgan usullari tahlil qilinadi. Tadqiqotda oliy ta’lim muassasalarining moddiy va moliyaviy resurslari, pedagogik salohiyati, ilmiy faoliyati hamda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari samaradorligi asosiy indikatorlar sifatida o‘rganildi. Maqolada resurs salohiyatini integratsiyalashgan baholash metodlari yordamida muassasalarda mavjud resurslardan foydalanish samaradorligi aniqlanib, ta’lim xizmatlarining sifatiga ta’siri o‘rganildi. Shu bilan birga, hududiy oliy ta’lim tizimida strategik boshqaruv, innovatsion yondashuvlar va raqamli transformatsiya asosida resurslardan optimal foydalanish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqildi
VIDEO-ANALITIKA ASOSIDA YONG‘IN XAVFSIZLIK TIZIMLARINI AVTOMATLASHTIRISHNING TAKOMILLASHTIRILGAN YONDASHUVLARI
Ushbu maqolada video-analitika texnologiyalaridan foydalangan holda yong‘in xavfsizligini avtomatlashtirishning takomillashtirilgan yondashuvlari, chuqur o‘rganish modellari, sensor ma’lumotlari bilan integratsiya va real vaqt tahlilini amalga oshiruvchi algoritmlar batafsil yoritilgan. Tizim samaradorligini oshirish, yolg‘on ogohlantirishlarni sezilarli kamaytirish va ishonchli yong‘in monitoringini yo‘lga qo‘yish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar berilgan.
DEVELOPMENT OF «GREEN» AGRICULTURAL SERVICES IN THE CONTEXT OF THE DIGITAL ECONOMY DEVELOPMENT IN UZBEKISTAN
The development of environmentally friendly agricultural services, considered an important type of service, in the republic was studied based on the available economic opportunities. This article also discusses the features of the development of green agroforestry, organizational and economic mechanisms, ways of modernization and diversification, and directions of development
NAMANGAN VILOYATIDA XIZMAT KOʻRSATISH SOHALARINING HUDUDIY IXTISOSLASHUV DARAJASI
Mazkur tadqiqotda Namangan viloyatidagi xizmat ko‘rsatish tarmoqlarining O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyotidagi o‘rni va ixtisoslashuv darajasi lokalizatsiya koeffitsiyenti (LQ) yordamida o‘rganilgan. Tahlil uchun 2018–2025-yillar olingan bo‘lib, bu davr mamlakatimiz iqtisodiyotida tub islohotlar amalga oshirilgan, pandemiya ta’siri sezilgan va statistik hisoblash metodologiyasida muhim o‘zgarishlar yuz bergan paytni qamrab oladi. Hisob-kitoblar natijasida viloyatning shaxsiy xizmatlar, kompyuter va maishiy tovarlar hamda savdo sohalarida barqaror ixtisoslashuvga ega ekanligi isbotlangan. Shu bilan birga, moliyaviy xizmatlar, transport va muhandislik izlanishlari kabi tarmoqlarda jiddiy orqada qolish mavjudligi ko‘rsatilgan. Tadqiqotda, shuningdek, 2024-yildan boshlab statistik metodologiyadagi o‘zgarishlarning LQ ko‘rsatkichlariga ta’siri alohida tahlil qilingan
ELEKTR TA’MINOTIDAGI UZILISHLAR TUFAYLI YUZAGA KELADIGAN BEVOSITA VA BILVOSITA IQTISODIY YO‘QOTISHLARNI HISOBLASH METODOLOGIYASI
Ushbu maqolada elektr ta’minotidagi uzilishlar natijasida yuzaga keladigan bevosita va bilvosita iqtisodiy yo‘qotishlarni baholashning kompleks metodologiyasi tadqiq etilgan. Tadqiqotda O‘zbekiston iqtisodiyoti misolida energetika tizimidagi uzilishlarning sanoat korxonalari va xizmat ko‘rsatish sohasiga ta’siri statistik ma’lumotlar asosida tahlil qilingan. Ma’lumotlarga ko‘ra, elektr ta’minotidagi uzilishlar O‘zbekiston iqtisodiyotiga yiliga o‘rtacha 6–7 milliard AQSh dollari miqdorida zarar yetkazmoqda, bu esa mamlakat yalpi ichki mahsulotining sezilarli qismini tashkil etadi. Maqolada bevosita yo‘qotishlar (texnika vositalarining shikastlanishi, xomashyo isrofi) va bilvosita yo‘qotishlar (ishlab chiqarishning to‘xtashi, sotilmagan mahsulotlar, investitsiyaviy jozibadorlikning pasayishi) o‘rtasidagi farqlar hamda ularni hisoblash algoritmlari ishlab chiqilgan. Shuningdek, “Yetkazib berilmagan energiya qiymati” (Value of Lost Load – VoLL) konsepsiyasi tahlil qilinib, uni milliy iqtisodiyot sharoitlariga moslashtirish bo‘yicha tavsiyalar berilgan. Tadqiqot natijalari energetika infratuzilmasini modernizatsiya qilish strategiyalarini ishlab chiqishda muhim amaliy ahamiyat kasb etadi
QISHLOQ XO‘JALIGIDA INNOVATSION TADBIRKORLIKNI RIVOJLANTIRISH YO‘NALISHLARI VA UNING IQTISODIY SAMARADORLIGI
Mazkur maqolada O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligida innovatsion tadbirkorlikni rivojlantirishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilingan. Innovatsion faoliyatni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari, davlat-xususiy sheriklikning ahamiyati, ilmiy-tadqiqot faoliyati va raqamlashtirish jarayonlarining roli yoritilgan. Shuningdek, organik qishloq xo‘jaligi va tomorqa xo‘jaliklarida innovatsiyalarni joriy etish orqali daromadlarni oshirish imkoniyatlari asoslab berilgan
ЦИФРОВАЯ ТРАНСФОРМАЦИЯ НАЛОГОВОГО АДМИНИСТРИРОВАНИЯ 3.0: ПЕРЕХОД К ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫМ НАЛОГОВЫМ СИСТЕМАМ В УЗБЕКИСТАНЕ И СТРАНАХ СНГ
В статье анализируется концепция Tax Administration 3.0 (TA 3.0) как парадигма цифровой трансформации налогового администрирования. В исследовании рассматривается региональная практика на примере автоматизированной системы оценки рисков на основе электронных счетов-фактур (ЭСФ), внедрённых в Узбекистане с 2026 года. Результаты показывают, что концепция TA 3.0 способствует усилению контроля в режиме реального времени, снижению административной нагрузки и увеличению налоговых поступлений. В то же время отмечается наличие институциональных и технологических ограничений при внедрении системы. В заключение обосновывается необходимость поэтапного внедрения модели TA 3.0 с учётом национальных особенностей в развивающихся экономиках.
KICHIK BIZNES RIVOJLANISHIGA HUDUDIY SALOHIYAT TA’SIRINI BAHOLASH METODOLOGIYASI VA MAHALLIY BOSHQARUV MEXANIZMLARINING INTEGRATSIYALASHGAN TAHLILI
Ushbu maqolada kichik biznes rivojlanishiga hududiy salohiyatning ta’sirini baholashning metodologik asoslari hamda mahalliy boshqaruv mexanizmlarining integratsiyalashgan tahlili yoritilgan. Tadqiqot davomida hududiy iqtisodiy resurslar, infratuzilma darajasi, investitsion muhit va institutsional omillarning kichik biznes faoliyatiga ta’siri kompleks ravishda o‘rganilgan.
AVTONOM ROBOTLASHGAN TIZIMLARNI RIVOJLANTIRISH UCHUN HARAKATNI QAYD ETISH MA’LUMOTLARIGA ASOSLANGAN RAQAMLI EGIZAK PLATFORMASI
Ushbu maqolada Sanoat 4.0 sharoitida robotlashgan tizimlar va uchuvchisiz qurilmalarning pozitsion aniqligini oshirish, xavfsizligini baholash hamda avtonom ishlash imkoniyatlarini takomillashtirishga qaratilgan harakatni qayd etish ma’lumotlari asosidagi raqamli egizak platformasi taklif etiladi. Tadqiqotning dolzarbligi shundaki, zamonaviy ishlab chiqarish muhitida robot, inson va avtonom tizimlar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir yuqori aniqlik va ishonchli monitoringni talab qiladi. Maqolada harakatni qayd etish ma’lumotlaridan foydalangan holda real va virtual muhitni muvofiqlashtirish, kalibrlash va xatoliklarni kamaytirish usullari yoritiladi. Shuningdek, xavfsizlik masofalarini baholash, trayektoriya og‘ishlarini aniqlash va avtonom boshqaruv sifatini yaxshilash bo‘yicha ilmiy yondashuvlar ishlab chiqiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, OptiTrack kamera tizimlari yordamida shakllantirilgan raqamli egizak platforma robot manipulyatorlar va dronlar uchun yuqori aniqlikdagi tashqi etalon manbai sifatida xizmat qilishi mumkin. Ilmiy yangilik sifatida harakatni qayd etish tizimi, raqamli egizak va xatolikni onlayn tuzatish yondashuvlarini yagona arxitekturaga birlashtirish taklif etiladi.
HUDUDIY IQTISODIY RIVOJLANISHDA KICHIK BIZNESNING O‘RNI: NAMANGAN VILOYATI MISOLIDA
Ushbu maqolada hududning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishida xususiy tadbirkorlik va kichik biznes subyektlarining o‘rni Namangan viloyati misolida tahlil qilingan hamda ularni imtiyozlar orqali rag‘batlantirish masalalari o‘rganilgan. Tadqiqot davomida kichik biznes subyektlarining hudud iqtisodiyotidagi mavqei chuqur tahlil qilinib, ularning aholi bandligini ta’minlashdagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, kichik biznesning investitsion imkoniyatlarini kengaytirishda soliq tizimining ta’siri baholangan. Tadqiqot Namangan viloyatining tumanlari va Namangan shahri bo‘yicha statistik hisobotlar asosida amalga oshirilib, kichik biznes samaradorligi hamda ularni soliq mexanizmlari orqali qo‘llab-quvvatlash masalalari tahlil qilingan
IPO O‘TKAZISH BOSQICHLARI: XALQARO ILMIY ADABIYOTLAR ASOSIDAGI TAHLIL VA O‘ZBEKISTON UCHUN XULOSALAR
Ushbu maqolada IPO (birlamchi ommaviy taklif) jarayonining bosqichlari ilmiy adabiyotlar nuqtai nazaridan ko‘rib chiqiladi. Jarayon murakkab, ko‘p bosqichli va institutsional jihatdan tartibga solingan tizim sifatida talqin etiladi. Xalqaro tajribada tayyorgarlik, baholash (narxlash) va joylashtirish bosqichlari asosiy o‘rin tutadi. Chen, Morrison va Wilhelm (2014) bookbuilding usulining ustunligini, Rodriguez va Petroski (2007) due diligence himoyasini, Šimek (2025) esa ixtiyoriy axborot ochiqligining ahamiyatini ta’kidlagan. AQSh qonunchiligidagi huquqiy talablar (15 U.S.C. § 77e) shaffoflik va investorlar himoyasini ta’minlaydi. Maqolada xalqaro tajriba asosida bosqichlar umumlashtirilgan hamda O‘zbekiston amaliyotida institutsional infratuzilmani takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar berilgan
YASHIL OBLIGATSIYALAR BOZORINI RIVOJLANTIRISHNING XALQARO TAJRIBASI VA O‘ZBEKISTONDA AMALIYOTGA JORIY ETISH ISTIQBOLLARI
Mazkur maqolada yashil obligatsiyalar bozorini rivojlantirishning xalqaro tendensiyalari hamda ularni O‘zbekiston amaliyotiga joriy etish istiqbollari tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida yashil obligatsiyalarning zamonaviy moliya tizimidagi o‘rni, ekologik transformatsiyani moliyalashtirishdagi ahamiyati va xalqaro kapital bozorlaridagi rivojlanish dinamikasi tahlil qilingan. Xususan, Xitoy va AQSh tajribasi asosida yashil obligatsiyalar bozorining rivojlanish tendensiyalari ko‘rib chiqilgan. O‘zbekiston bo‘yicha ekologik ko‘rsatkichlar va ifloslantiruvchi moddalar emissiyasi dinamikasi tahlili asosida mamlakatda ekologik modernizatsiya hamda dekarbonizatsiya loyihalarini moliyalashtirish uchun uzoq muddatli investitsion resurslarga ehtiyoj mavjudligi asoslab berilgan. Tadqiqot natijasida O‘zbekistonda yashil obligatsiyalar bozorini rivojlantirishga doir amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Jumladan, milliy me’yoriy-huquqiy bazani takomillashtirish, emitentlarni rag‘batlantirish va kapital bozorida yashil investitsiya instrumentlari segmentini rivojlantirish bo‘yicha takliflar ilgari surilgan.
A CROSS-SECTIONAL ANALYSIS OF GLOBALIZATION, EDUCATION, AND TECHNOLOGY’S IMPACT ON IQ LEVELS ACROSS 63 COUNTRIES WORLDWIDE
This study examines the impact of globalization, education, and technological development on IQ levels across 63 countries using cross-sectional data. The analysis includes key indicators such as GDP per capita, foreign direct investment, trade openness, PISA scores, Human Capital Index, research and development expenditure, internet speed, and the Global AI Index. A robust regression model is applied to estimate the relationships. The results reveal that GDP per capita and PISA scores are the most significant determinants of cognitive performance at the 1% level. FDI and HCI show significant but negative effects, while R&D has a weak positive impact. Technological variables are not statistically significant. The findings suggest that cognitive development is mainly driven by economic and educational factors rather than technological advancement alone.
DAVLAT BOSHQARUVIDA INVESTITSIYALARNI BOSHQARISHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMLARINI RIVOJLANTIRISH BO‘YICHA ILG‘OR XORIJIY TAJRIBALAR VA ULARDAN FOYDALANISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada davlat boshqaruvida investitsiyalarni samarali boshqarishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlari tahlil qilinadi. Xorijiy mamlakatlar tajribasi o‘rganilib, ularni milliy amaliyotga joriy etish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Muallif tomonidan investitsiya boshqaruvida samaradorlikni oshirishga qaratilgan takliflar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari iqtisodiy rivojlanishni jadallashtirishda muhim ahamiyatga ega. Maqolaning ilmiy yangiligi ilg‘or tajribalarni tizimli yondashuv asosida moslashtirishdan iborat.
ANALYTICAL MODELING AND MATLAB-BASED SIMULATION OF A LINEAR ELECTROMAGNETIC ENERGY HARVESTER WITH A TOROIDAL MAGNETIC CORE
In recent years, the efficient utilization of low-frequency mechanical energy sources has attracted considerable attention in renewable energy research and the development of self-powered systems [1][2]. One of the promising methods for converting ambient mechanical energy into electrical energy is electromagnetic energy harvesting based on linear motion mechanisms [3][6]. However, traditional linear electromagnetic generators, which are typically designed with open magnetic circuits or cylindrical cores, experience significant magnetic flux leakage, resulting in reduced conversion efficiency. In this study, a new linear electromagnetic energy harvesting module based on a slotted toroidal magnetic core structure is proposed. This design improves magnetic flux confinement and enhances overall induction efficiency. A detailed mathematical model of the system is developed by integrating magnetic circuit theory, principles of electromagnetic induction, and electrical load analysis. The magnetic flux distribution is represented as a function of the magnet’s position, while an analytical expression for the induced electromotive force (EMF) is derived by considering the relative motion between the magnet and the coil. In addition, the effects of key parameters such as air-gap length, number of coil turns, magnet velocity, and load resistance on output voltage and generated power are thoroughly analyzed. The optimal conditions for maximum power transfer are also determined analytically. The results indicate that the toroidal magnetic core configuration effectively minimizes magnetic flux leakage and significantly improves energy conversion efficiency compared to conventional designs. The proposed model provides a theoretical basis for the design and optimization of high-performance linear electromagnetic energy harvesting systems, particularly for low-frequency energy applications.
JAHON NEFT-GAZ KOMPANIYALARINING MOLIYAVIY STRATEGIYALARI
Mazkur maqolada jahon neft-gaz kompaniyalarining moliyaviy strategiyalari, ularning kapital boshqaruvi, investitsion siyosati hamda moliyaviy barqarorlikni ta’minlash mexanizmlari tahlil qilingan. Shuningdek, global energetika kompaniyalarining moliyaviy boshqaruv tajribasi asosida samarali moliyaviy strategiyalarni shakllantirish yo‘nalishlari o‘rganiladi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, neft-gaz kompaniyalarida diversifikatsiyalangan moliyalashtirish manbalari, risklarni boshqarish tizimi va raqamli moliyaviy boshqaruv texnologiyalarini joriy etish moliyaviy barqarorlikni ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etishi aniqlangan
MINTAQAVIY TURIZM SOHASIDA MALAKALI KADRLAR TAYYORLASH KLASTERLARINI JORIY QILISH MEXANIZMLARI.
O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan ijtimoiy-iqtisodiy siyosatga muvofiq, mamlakatda innovatsion iqtisodiyotni shakllantirishda muhim omillar hisoblangan ta’lim, fan va texnologiyalar rivojini moliyalashtirish hamda ularni qo‘llab-quvvatlash alohida ahamiyat kasb etadi. Ushbu jarayonlarning samaradorligini ta’minlashda malakali kadrlar tayyorlash ustuvor vazifalardan biri hisoblanadi. Shu nuqtai nazardan, iqtisodiyot fanida klaster nazariyasining mohiyati va mazmunini chuqur o‘rganish, uni iqtisodiyot tarmoqlarida, xususan, mintaqaviy turizm sohasida qo‘llash muhim ilmiyamaliy ahamiyatga ega. Mazkur maqolada mintaqaviy turizm sohasida malakali kadrlar tayyorlash klasterlarini joriy etish mexanizmlari hamda ularning samaradorligini oshirish yo‘nalishlari yoritilgan
TIJORAT BANKLARIDA ZAMONAVIY TO‘LOV TIZIMLARINI JORIY ETISH BILAN BOG‘LIQ MUAMMOLAR
Ushbu tadqiqot O‘zbekiston Respublikasi tijorat banklarida zamonaviy raqamli to‘lov tizimlarini (xususan, Uzcard va Humo) joriy etish jarayonida yuzaga kelayotgan asosiy muammolarni aniqlash hamda ilmiy asoslangan yechimlarni ishlab chiqishga qaratilgan. Tadqiqot doirasida O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2023–2024-yillardagi rasmiy statistik ma’lumotlari tahlil qilinib, P2P o‘tkazmalari hajmi 56 foizga oshib, 224,3 trillion so‘mga yetganligi aniqlandi [4; 1-b.]. O‘sish sur’atlarining yuqoriligiga qaramay, bank infratuzilmasining yetarli darajada modernizatsiya qilinmaganligi, tranzaksiyalar vaqtida texnik uzilishlarning ko‘pligi hamda kiberxavfsizlik (antifrod) tizimlarining zamonaviy xatarlarga to‘liq javob bera olmasligi kabi jiddiy muammolar mavjudligi ochib berildi. Shuningdek, tadqiqotda tijorat banklarida integratsiyalashgan platformalar yaratish, hududlarda raqamli savodxonlikni oshirish va qonunchilik bazasini takomillashtirish masalalari chuqur muhokama qilindi.
INVESTITSIYALAR SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING O‘RNI
Ushbu maqolada raqamli texnologiyalar (sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar va blokcheyn)ning investitsiya loyihalari samaradorligiga ta’siri empirik jihatdan baholangan. Tadqiqot doirasida ko‘p omilli regressiya modeli (OLS) qo‘llanilib, raqamli vositalarning tranzaksiya xarajatlarini kamaytirish va axborot asimmetriyasini qisqartirishdagi funksional bog‘liqligi o‘rganildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, sun’iy intellekt va blokcheyn texnologiyalari investitsion rentabellikni (ROI) statistik jihatdan ahamiyatli darajada oshiradi (R² = 0.68). Shuningdek, maqolada olingan xulosalar muhokamasi va tadqiqotning amaliy cheklovlari keltirib o‘tilgan
АКТУАЛЬНЫЕ ВОПРОСЫ ПОВЫШЕНИЯ РЕНТАБЕЛЬНОСТИ АКТИВОВ КОММЕРЧЕСКИХ БАНКОВ
Рентабельность активов является основой финансовой устойчивости коммерческих банков, поскольку она показывает уровень прибыльности банка. Прибыль — это основной показатель, характеризующий эффективность деятельности любого банка. Ее значение используется для расчета коэффициентов рентабельности, которые применяются аналитиками и инвесторами для оценки способности коммерческих банков выполнять свои обязательства В статье обоснованы возможности повышения рентабельности активов коммерческих банков Узбекистана
TABIIY POLIMER ASOSIDA ISHLAB CHIQILGAN BIO-MEMBRANALAR YORDAMIDA ICHIMLIK SUVINI TOZALASHNING ENERGIYA TEJAMKOR USULLARINI YARATISH
Ushbu ilmiy maqolada tabiiy polimerlar (xitin, sellyuloza, alginat, kraxmal) asosida ishlab chiqilgan biomembranalar yordamida ichimlik suvini tozalashning energiya tejamkor texnologiyalarini yaratish masalalari kompleks tahlil qilingan. Tadqiqotda an'anaviy membrana usullari (teskari osmos, ultrafiltratsiya) ning yuqori energiya sarfi va atrof-muhitga salbiy ta'siri muammosi ko'rib chiqilgan hamda tabiiy kelib chiqishli polimerlarning gidrofillik, biologik parchalanuvchanlik, og'ir metallar va organik ifloslantiruvchilarni selektiv ushlash qobiliyati asosida energiya sarfini 70–85% ga kamaytirish imkonini beruvchi muqobil yechimlar taklif etilgan.
SSIQLIK AKKUMULYATORIDA FAZAVIY O‘ZGARUVCHI MATERIALNI HISOBLASH GIDRODINAMIKASI USULLARIDAN FOYDALANIB MODELLASHTIRISH ORQALI TADQIQ QILISH
Binolarda isitish va sovutish maqsadida sarflanadigan energiya iste’moli global energiya iste’molining 30–40 foizini tashkil etadi hamda energiya iste’moli natijasida atrof-muhitga chiqariladigan CO₂ gazlari ulushining 26 foiziga to‘g‘ri keladi. Bino va sanoat obyektlarining issiqlik energiyasiga bo‘lgan ehtiyojini quyosh, shamol va geotermal energiya kabi qayta tiklanuvchi energiya manbalari hisobidan qoplashda katta salohiyat mavjud. Biroq mazkur manbalarning energiya ishlab chiqarish vaqti bilan energiyaga bo‘lgan talab o‘rtasidagi nomuvofiqliklar (tungi yoki bulutli paytlarda quyosh energiyasining mavjud emasligi, shamol tezligining o‘zgaruvchanligi va boshqalar) issiqlik akkumulyatorlaridan foydalanishni taqozo etadi. Ushbu tadqiqotda issiqlik akkumulyatorida issiqlik energiyasini saqlash uchun qo‘llanilgan fazaviy o‘zgaruvchi materialning (FO‘M) erish vaqti hamda mis plastinkalar yordamida qatlamlarga ajratilgan issiqlik akkumulyatorining har bir qatlamidagi issiqlik almashinuvi ikki o‘lchovli model asosida aniqlangan. Umumiy qobiq uzunligi 500 mm, balandligi 150 mm, qobiq qalinligi 2 mm bo‘lgan issiqlik akkumulyatori asos qismiga 5 kW issiqlik energiyasi berilganda FO‘Mning erish jarayoni vaqtga bog‘liq ravishda t=60 min, t=120 min, t=180 min, t=240 min, t=300 min va t=360 min holatlarida tahlil qilindi. Natijada FO‘Mning to‘liq erishi uchun 360 minut vaqt talab etilishi hamda suyuq fazadagi material harorati 343 K gacha ko‘tarilishi aniqlandi
BEVOSITA VA BILVOSITA SOLIQQA TORTISHNI EVOLYUTSION SHAKLLANISHINING NAZARIY VA HUQUQIY TAKOMILLASHUVI
Maqolada bevosita va bilvosita soliqqa tortishning tarixiy- evolyutsion shakllanishi, mazmun-mohiyati, amaliy va xususiy jihatlari tahlil qilingan. Muallif bugungi kunda shakllangan bevosita va bilvosita soliqlarning iqtisodiy mohiyatini va o‘ziga xos xususiyatlarini toʻliqroq ochib bergan taʻrifini keltirib, mazkur soliq guruhlarini soliq solish obyekti va bazasining tarkibi yuzasidan tahliliy mulohazalar bergan. Soliq toʻlovchilarning moliyaviy faoliyatiga bevosita va bilbosita soliqlarning taʻsir darajalari koʻrsatilgan. Tadqiqot tizimli va institutsional yondashuvlar tamoyillariga, shuningdek, qiyosiy tahlil, iqtisodiy va matematik modellarga asoslanadi. Muallif mavjud bevosita va bilvosita soliq solish mexanizmidagi muammolarni fiskallik va ragʻbatlantiruvchilik taʻsiri nuqtai nazaridan baholagan. Maqola bevosita va bilvosita soliqqa tortishning kontseptual asosini yoritishga qaratilgan
A NEW VOCATIONAL PERSONALITY THEORY IN THE CHINESE CULTURAL CONTEXT: THEORETICAL CONSTRUCTION OF THE WBCP TEN-DIMENSIONAL MODEL
Purpose: To address the recurrent interpretive failures that arise when mainstream Western vocational personality and trait models are applied in Chinese settings - for example, the same score being assigned opposite meanings across jobs, or key work-behavior orientations being compressed or omitted - this article proposes a culturally embedded middle-range theoretical framework. The framework is designed to translate personality tendencies into jobaccountability logics and executable behavioral processes in a stable manner, thereby making person-job explanations more interpretable and testable. Method/Approach: The study adopts a problem-driven theory-building strategy anchored by the dual lens of cultural socialization and occupational classification. Through systematic induction from Chinese occupational classifications and job descriptions, comparative analysis of representative cases in career consulting and organizational assessment, and abductive iteration across counterexample testing, boundary clarification, and construct refinement, the article develops ten career-personality dimensions with observable indicators. It further proposes typical occupational behavior processes as the mechanism bridge and constructs a dual representational system composed of a Quadrant Map (structural positioning) and a Tension Compass (situational deployment). Findings: WBCP elevates culture from contextual background to an operational generative mechanism in the form of cultural socialization scripts, thereby explaining what counts as appropriate action in highly normative work ecologies. The framework specifies ten dimensions, explicit construct boundaries, process bridges, and a grammar of situational domains. In so doing, it provides auditable interpretive rules for person-job matching, mismatch diagnosis, and process-oriented intervention, while generating a set of testable propositions for future empirical research. Theoretical contribution: The article advances theorizing in cultural psychology for work and careers by modeling meaning systems, normative constraints, and action processes as a cumulative interpretive grammar; by proposing job-accountability logic as the key interface linking culture and vocational personality; and by introducing dual representational tools that jointly capture structural resources and situational activation.
MINTAQA TURIZM SOHASINING INNOVATSION RIVOJLANISH OMILLARI KONTSEPTSIYASI
Mazkur maqolada mintaqa turizm sohasining innovatsion rivojlanish omillari konsepsiyasi nazariy va amaliy jihatdan tahlil etilgan. Tadqiqotda turizm sohasini modernizatsiya qilish jarayonida innovatsiyalarning o‘rni, ularning hududiy raqobatbardoshlikni oshirishdagi ahamiyati hamda turizm xizmatlari sifatini yaxshilashdagi roli asoslab berilgan. Shuningdek, innovatsion rivojlanishning asosiy omillari sifatida raqamli texnologiyalarni joriy etish, infratuzilmani modernizatsiya qilish, investitsion muhitni yaxshilash va kadrlar salohiyatini oshirish kabi ustuvor yo‘nalishlar ko‘rib chiqilgan. Maqolada mintaqaviy turizmni rivojlantirishda ijtimoiy-iqtisodiy, ekologik va institutsional omillarning o‘zaro bog‘liqligi yoritilib, innovatsion yondashuvlar asosida mavjud resurslardan samarali foydalanish imkoniyatlari ochib berilgan. Bundan tashqari, hududiy turizm tizimini rivojlantirishda davlat siyosati, xususiy sektor faolligi va ilg‘or xalqaro tajribaning ahamiyati tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari mintaqa turizm sohasini barqaror va innovatsion asosda rivojlantirish, raqobatbardosh turizm mahsulotlarini yaratish hamda hududning investitsion jozibadorligini oshirishga xizmat qiladi.
O‘ZBEKISTON HUDUDLARIDA SANOAT KLASTERLARI RIVOJLANISHINING TO‘GRIDAN-TO‘G‘RI XORIJIY INVESTITSIYALAR OQIMIGA TA’SIRI VA EMPIRIK TAHLILI
Ushbu maqolada sanoat klasterlari va to‘g‘ridan to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar (TXI) o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi — klasterlash jarayonlarining TXI oqimlariga ta’sirini aniqlash hamda ularning hududiy va tarmoq rivojlanishidagi rolini baholashdan iborat. Tadqiqot doirasida statistik ma’lumotlar asosida qiyosiy tahlil usullari qo‘llanildi. Olingan natijalar sanoat klasterlarini rivojlantirish investitsion jozibadorlikni oshirishning muhim omillaridan biri ekanligini tasdiqlaydi. Tadqiqot xulosalari sanoat siyosatini shakllantirishda va hududiy rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqishda amaliy ahamiyatga ega
АНАЛИЗ ТЕКУЩЕГО СОСТОЯНИЯ ОРГАНИЗАЦИОННО-ЭКОНОМИЧЕСКОЙ СИСТЕМЫ УПРАВЛЕНИЯ ЖЕЛЕЗНОДОРОЖНОГО ТРАНСПОРТА И ПРЕДЛОЖЕНИЕ НОВЫХ МЕТОДОВ
В статье проводится комплексный анализ современного состояния организационно-экономической системы управления железнодорожным транспортом, рассматриваемой как ключевой элемент обеспечения экономической безопасности и устойчивого развития государства. Исследуются основные проблемы функционирования отрасли, включая высокий уровень износа инфраструктуры, недостаточную гибкость управленческих механизмов, фрагментарность внедрения цифровых решений и дефицит квалифицированных кадров в условиях цифровой трансформации. Особое внимание уделяется выявлению перспективных тенденций развития, таких как интеграция технологий искусственного интеллекта, внедрение систем цифровых двойников, развитие государственно-частного партнерства и переход к проектному управлению. На основе критического анализа международного опыта (ЕС, Япония, Китай) и отечественной практики разработаны практические рекомендации по внедрению инновационных методов управления, включая оптимизацию бизнес-процессов, автоматизацию планирования и контроля, совершенствование механизмов финансирования инфраструктурных проектов. Предложенные в статье подходы позволяют повысить эффективность использования ресурсов, сократить операционные затраты на 15-20% и обеспечить устойчивое развитие железнодорожной отрасли в долгосрочной перспективе. Результаты исследования могут быть использованы при разработке стратегических программ модернизации транспортной системы
INVESTITSIYALARNI OSHIRISH ASOSIDA OLIY TA’LIM MUASSASALARINING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI BAHOLASH MEZONLARI
Investitsiyalarni oshirish sharoitida oliy ta’lim muassasalarining moliyaviy barqarorligini ta’minlash va uni ilmiy asosda baholash muhim ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi. Mazkur maqolada oliy ta’lim muassasalarining moliyaviy barqarorligini investitsiyalar hajmi va samaradorligi asosida baholash mezonlari tizimi ishlab chiqilgan. Xususan, aktivlar, daromadlar, moliyaviy mustaqillik va likvidlik ko‘rsatkichlari asosida kompleks indikatorlar tizimi taklif etilib, investitsiyalarning moliyaviy natijalarga ta’siri tahlil qilingan. Shuningdek, investitsiyalardan foydalanish samaradorligini oshirish, daromadlar diversifikatsiyasini ta’minlash hamda moliyaviy boshqaruvni takomillashtirish orqali oliy ta’lim muassasalarining uzoq muddatli moliyaviy barqarorligini mustahkamlash imkoniyatlari asoslab berilgan
MAHALLIY BUDJET XARAJATLARI VA ULARNING SAMARADORLIGI
Mazkur maqolada mahalliy budjet xarajatlarining iqtisodiy mazmuni, ularning hududiy rivojlanishdagi o‘rni va samaradorligini oshirish masalalari ilmiy jihatdan tadqiq etilgan. Tadqiqot jarayonida mahalliy budjet mablag‘larining taqsimlanish mexanizmlari, ijtimoiy sohalarga yo‘naltirilgan xarajatlarning samaradorligi hamda hududlar kesimida moliyaviy resurslardan foydalanish darajasi tahlil qilingan. Shuningdek, zamonaviy iqtisodiy sharoitda mahalliy budjet xarajatlarini optimallashtirish, natijadorlikka asoslangan budjetlashtirish tizimini joriy etish hamda raqamli texnologiyalar asosida moliyaviy boshqaruvni takomillashtirish yo‘llari taklif etilgan
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SPORT TASHKILOTLARINING YANGI BIZNES MODELLARINI ISHLAB CHIQISH
Raqamli transformatsiya sport tizimining qiymat zanjirini tubdan yangilab, sport tashkilotlari uchun yangi biznes modellarini ishlab chiqishni dolzarb masalaga aylantirdi. Tadqiqotning maqsadi raqamli texnologiyalar asosida sport tashkilotlarida qiymat yaratish, monetizatsiya va boshqaruv mexanizmlarini qayta loyihalash hamda O‘zbekiston sharoitiga mos amaliy yo‘l xaritasini taklif etishdan iborat. Platforma iqtisodiyoti, D2C distribyutsiya, OTT/streaming, ma’lumotlar tahlili, sun’iy intellekt, AR/VR va kiyiladigan qurilmalar sportchi tayyorgarligi, muxlislar bilan o‘zaro aloqalar va daromad oqimlarining diversifikatsiyasida asosiy drayverlar sifatida ko‘riladi. Xalqaro tajriba bilan taqqosiy tahlil, so‘rovnoma va ekspert suhbatlari orqali raqamli infratuzilma, to‘lov ekotizimi, kadrlar salohiyati va investitsiya mexanizmlaridagi bo‘shliqlar aniqlanadi. Ma’lumotlarni boshqarish, shaxsiylikni himoya qilish va kiberxavfsizlik talablari alohida baholanadi. Natijada ma’lumotga tayangan, ekotizim hamkorligi asosida ishlaydigan va bosqichma-bosqich joriy etiladigan biznes model konsepsiyasi hamda KPI ko‘rsatkichlari majmuasi ishlab chiqiladi; kutilayotgan samara global raqobatbardoshlikni kuchaytirish, yoshlar ishtirokini oshirish va iqtisodiy o‘sishga hissa qo‘shuvchi barqaror raqamli yechimlarni shakllantirishdan iborat.
MAJOR TRENDS AND THE DEVELOPMENT OF NEW INSURANCE PRODUCTS OFFERED BY COMMERCIAL BANKS
This article sets out recommendations for identifying the key issues and characteristics of bank insurance, and for its further development in the republic. To ensure themutual integration of banks and insurance companies in our republic, the specifics of bank insurance were studied and analysed. Foreign and domestic bank insurance practices have been generalised. The problems and prospects of developing banking insurancein the Republic have been identified, and recommendations for its further development have been made
AKSIYADORLIK JAMIYATLARIDA RISK BOSHQARUVINING O‘ZIGA XOS JIHATLARI
Mazkur maqolada aksiyadorlik jamiyatlarida risk boshqaruvining nazariy va amaliy jihatlari kompleks yondashuv asosida tahlil qilingan. Xususan, gaz ta’minoti sohasida faoliyat yurituvchi “Hududgaz Andijon” filiali misolida risklarning asosiy turlari aniqlanib, ularning ehtimollik va ta’sir darajalari baholandi. Tadqiqot jarayonida xalqaro standartlar (COSO ERM, ISO 31000) hamda iqtisodiy tahlil usullaridan foydalanildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, texnologik va operatsion risklar eng yuqori darajada bo‘lib, mavjud risk boshqaruv tizimi fragmentar xarakterga ega. Shuningdek, risklarni boshqarishning samarali modeli taklif etilib, uni takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi. Tadqiqot natijalari gaz ta’minoti korxonalarining iqtisodiy xavfsizligini oshirishga xizmat qiladi.
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA XIZMAT KO‘RSATISH KORXONALARIDA BOSHQARUV SAMARADORLIGINI BAHOLASH MEZONLARI VA KO‘RSATKICHLARI
Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida xizmat ko‘rsatish korxonalarida boshqaruv samaradorligini baholashning nazariy-uslubiy asoslari yoritilgan. Tadqiqotda raqamli transformatsiyaning xizmatlar sohasi rivojlanishiga ta’siri, boshqaruv samaradorligini aniqlashda qo‘llaniladigan mezon va ko‘rsatkichlar tizimi hamda ularning amaliy ahamiyati tahlil qilingan. Rasmiy statistik ma’lumotlar va empirik natijalar asosida boshqaruv samaradorligini baholashda iqtisodiy natijadorlik, tashkiliy tezkorlik, xizmat sifati, mijozga yo‘naltirilganlik va raqamli rivojlanish ko‘rsatkichlarini yagona tizimda qo‘llash zarurligi asoslab berilgan. Mazkur yondashuv xizmat ko‘rsatish korxonalarida boshqaruv samaradorligini kompleks baholash va uni oshirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
RAQAMLI MARKETING TADQIQOTLARI ASOSIDA SOTISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH MEXANIZMLARI
Maqolada raqamli marketing tadqiqotlari asosida sotish samaradorligini oshirish mexanizmlari nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilindi. Tadqiqotda web-analitika, CRM tizimlari, sun’iy intellekt va marketing analitikasi vositalarining sotish voronkasi bosqichlariga ta’siri o‘rganildi. Kirish ma’lumotlari, tahlil mexanizmlari va chiqish ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi bog‘liqlik konseptual model asosida tizimlashtirildi. Xalqaro statistik ma’lumotlar va milliy iqtisodiy ko‘rsatkichlar asosida mexanizmlarning samaradorligi asoslandi. Natijada sotish jarayonini optimallashtirishga xizmat qiluvchi integratsiyalashgan yondashuv ishlab chiqildi hamda kichik va o‘rta biznes subyektlari uchun amaliy tavsiyalar shakllantirildi.
OPPORTUNITIES AND CHALLENGES OF STARTUP LAUNCHING IN UZBEKISTAN
This study explores the opportunities and challenges associated with launching startups in Uzbekistan, focusing on the lived experiences of entrepreneurs. Using a qualitative research design based on semi-structured interviews with startup founders, the study investigates how individuals perceive and navigate the entrepreneurial environment in a transitional economy. The findings reveal that while Uzbekistan offers emerging opportunities such as increasing government support, growing digital markets, and access to young talent, entrepreneurs face significant challenges including limited access to finance, regulatory barriers, and skill shortages. The study highlights the importance of personal motivation, networks, and adaptability in overcoming these challenges. The research contributes to the understanding of entrepreneurship in emerging economies by providing context-specific insights into the Uzbek startup ecosystem.