ijtimoy-iqtisodiy, innovatsion texnologik, fan va ta’limga oid ilmiy-amaliy jurnal
FOND BOZORLARIGA XORIJIY KAPITALNI JALB QILISH: ZAMONAVIY YONDASHUVLAR VA RIVOJLANISH IMKONIYATLARI
Fond bozorlariga xorijiy kapitalni jalb etishning nazariy asoslari, ushbu jarayonga ta’sir etuvchi iqtisodiy va institutsional omillar hamda rivojlanayotgan mamlakatlar tajribasi tahlil qilingan. Tadqiqotda ilmiy adabiyotlarni tahlil qilish, qiyosiy tahlil va tizimli yondashuv usullaridan foydalanilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, makroiqtisodiy barqarorlik, korporativ boshqaruv sifati, investorlar huquqlarini himoya qilish, raqamli infratuzilmaning rivojlanganligi va fond bozori likvidligi xorijiy kapitalni jalb etishning asosiy omillari hisoblanadi. Shuningdek, O‘zbekiston fond bozorini rivojlantirish va uning investitsion jozibadorligini oshirishga qaratilgan amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
AXBOROT KOMMUNIKATSIYA XIZMATLARINING TASHKLIY-HUQUQIY VA ILMIY NAZARIY MASALALARI
Maqolada axborot-kommunikatsiya xizmatlarining tashkiliy-huquqiy va ilmiy-nazariy masalalari tahlil qilingan. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jamiyat hayotidagi ahamiyati, sohani huquqiy tartibga solish mexanizmlari hamda raqamli xizmatlarni rivojlantirishning ilmiy yondashuvlari o‘rganilgan. Shuningdek, axborot almashinuvi samaradorligini oshirish, huquqiy asoslarni mustahkamlash va zamonaviy kommunikatsiya xizmatlarini takomillashtirish bo‘yicha nazariy qarashlar hamda amaliy tajribalar yoritilgan.
PUL MABLAGʻLARI HISOBINI MOLIYAVIY HISOBOTNING XALQARO STANDARTLARIGA OʻTKAZISHNING DOLZARB MASALALARI
Ushbu maqolada pul mablagʻlari va ekvivalentlarini tan olish, taʼrifini xalqaro standartlarga muvofiqlashtirishdagi dolzarb muammolar qayd qilingan. Pul mablagʻlari boʻyicha mualliflik taʼrifi ishlab chiqildi. Xorijiy tajribalardan kelib chiqib pul mablagʻlari va pul ekvivalentlari tarkibini takomillashtirish boʻyicha takliflar ishlab chiqildi. Bugungi kunda pul mablagʻlari hisobini takomillashtirishning asosiy yoʻnalishlari taklif etildi.
MILLIY GVARDIYA TIZIMIDA HARBIY XIZMATCHILARNI KIYIM-KECHAK BILAN TA’MINLASH TIZIMINING NAZARIY ASOSLARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi tizimida harbiy xizmatchilarni kiyim-kechak bilan ta’minlashning nazariy, tashkiliy-iqtisodiy va huquqiy asoslari ilmiy jihatdan tadqiq etilgan. Tadqiqotda kiyim-kechak ta’minoti harbiy xizmatchining tashqi ko‘rinishi yoki belgilangan forma bilan ta’minlanishidan kengroq mazmunga ega bo‘lib, xizmatga shaylik, tibbiy-taktik xavfsizlik, harakat erkinligi, budjet intizomi va ombor-hisob nazoratini birlashtiruvchi murakkab iqtisodiy-logistik tizim sifatida asoslangan. Maqolada ta’minot me’yorlari, foydalanish muddati, qoldiq qiymat, moddiy javobgarlik, real xizmat ehtiyoji, sifat ko‘rsatkichlari hamda iqtisodiy samaradorlik o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik nazariy model va iqtisodiy ko‘rsatkichlar orqali ochib berilgan. Natijada Milliy gvardiya tizimida kiyim-kechak ta’minotini real ehtiyojga asoslangan rejalashtirish, differensial me’yorlar, hayotiylik sikli qiymati, shaxsiy elektron hisob va xizmat xavfsizligini pasaytirmagan holda xarajatlarni maqbullashtirish asosida takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
XORAZM VILOYATINING IJOBIY IMIJINI OSHIRISHDA HUDUDIY MARKETING STRATEGIYALARINI ISHLAB CHIQISH
Mazkur maqolada mintaqaning ijobiy imijini shakllantirish va mustahkamlashda hududiy marketing strategiyalarini ishlab chiqish hamda amalga oshirish masalalari tahlil qilingan. Tadqiqotda mintaqaviy marketingning nazariy yondashuvlari tizimlashtirilgan, hudud imijiga ta’sir etuvchi omillar aniqlangan hamda Xorazm viloyati misolida amaliy holat o‘rganilgan. Rasmiy statistik ma’lumotlar asosida eksport hajmi, investitsiya faolligi, iqtisodiy o‘sish sur’atlari va tashqi savdo dinamikasi baholanib, hududning raqobatdosh ustunliklarini aniqlash, maqsadli auditoriyalarni segmentlash, raqamli kommunikatsiyalarni rivojlantirish hamda manfaatdor tomonlar hamkorligini kuchaytirish zarurligi asoslab berilgan. Shuningdek, turizm resurslaridan samarali foydalanish va eksport geografiyasini kengaytirish hudud imijini mustahkamlashning ustuvor yo‘nalishlari sifatida tavsiya etilgan.
BANK VA KREDIT MUASSASALARINING RIVOJLANISH TENDENSIYALARINI TREND MODELLARI YORDAMIDA TAHLIL QILISH VA PROGNOZLASH USULLARI
Mazkur maqolada bank va kredit muassasalari rivojlanish tendensiyalarini ekonometrik trend modellari yordamida tahlil qilish hamda prognozlashning nazariy va amaliy jihatlari yoritilgan. Tadqiqotda bank-kredit tizimi faoliyatini tavsiflovchi asosiy iqtisodiy ko‘rsatkichlarning dinamikasi trend modellari asosida baholanib, ularning istiqboldagi rivojlanish yo‘nalishlari prognoz qilingan. Chiziqli, eksponensial va logarifmik trend modellarining qo‘llanish imkoniyatlari tahlil qilinib, model parametrlarining statistik ishonchliligi ekonometrik mezonlar asosida baholangan. Tadqiqot natijalari bank va kredit muassasalari faoliyatini samarali rejalashtirish, moliyaviy barqarorlikni ta’minlash hamda strategik boshqaruv qarorlarini qabul qilishda ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi.
АНАЛИЗ СИСТЕМЫ КОРПОРАТИВНОГО УПРАВЛЕНИЯ В БАНКОВСКОМ СЕКТОРЕ УЗБЕКИСТАНА
Исследована система корпоративного управления в банковском секторе Узбекистана. Актуальность темы обусловлена трансформацией банковского сектора, приватизацией отдельных банков, внедрением международных стандартов и повышением требований к качеству корпоративного управления. Использованы методы структурного, сравнительного, институционального и эконометрического анализа. Результаты показывают, что качество корпоративного управления существенно влияет на финансовую устойчивость, инвестиционную привлекательность и рентабельность банков. Обоснована необходимость усиления независимости наблюдательных советов, повышения прозрачности раскрытия информации, развития рыночной дисциплины и внедрения интегрированной оценки корпоративного управления в банках с государственным участием.
ATMOSFERA HAVOSI MONITORINGIDA IOT SENSORLARI O‘LCHASH NATIJALARINING METROLOGIK ISHONCHLILIGINI BAHOLASH VA OSHIRISH METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH
Atmosfera havosining ifloslanishi inson salomatligi, ekologik xavfsizlik va barqaror rivojlanishga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi asosiy omillardan biri hisoblanadi. So‘nggi yillarda havo sifati monitoringida IoT texnologiyalariga asoslangan raqamli sensor tizimlaridan keng foydalanilmoqda. Biroq bunday sensorlarning o‘lchash aniqligi, kalibrlash sifati, tashqi muhit omillariga sezgirligi hamda uzoq muddatli barqarorligi bilan bog‘liq muammolar monitoring natijalarining metrologik ishonchliligini pasaytirmoqda. Ushbu maqolada atmosfera havosi monitoringida qo‘llaniladigan IoT sensorlari o‘lchash natijalarining metrologik ishonchliligini baholash va oshirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqotda sensor ma’lumotlarining aniqligiga ta’sir etuvchi omillar tahlil qilinib, o‘lchash noaniqligini baholash, adaptiv kalibrlash va ma’lumotlarni qayta ishlash usullariga asoslangan takomillashtirilgan metodologik yondashuv ishlab chiqilgan. Taklif etilgan metodologiya sensor ma’lumotlarining aniqligi va takrorlanuvchanligini oshirish, monitoring natijalarining ishonchliligini ta’minlash hamda atmosfera havosi sifatini baholash va boshqarish samaradorligini yaxshilash imkonini beradi. Tadqiqot natijalari raqamli monitoring tizimlarining metrologik ta’minotini rivojlantirish va ekologik monitoring amaliyotini takomillashtirishga xizmat qiladi.
OROL BOʻYI MINTAQASIDA QISHLOQ XOʻJALIGI VA TURIZMNI YASHIL MOLIYALASHTIRISH VA INVESTITSIYA MEXANIZMLARI: BARQAROR RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI
Yashil iqtisodiyotga oʻtish katta hajmdagi investitsiyalarni talab qiladi, biroq ekologik degradatsiyaga uchragan chekka mintaqalarda kapitalni jalb qilish eng qiyin vazifalardan biri boʻlib qolmoqda. Ushbu maqolada Orolboʻyi mintaqasida — xususan, Qoraqalpogʻiston Respublikasida — qishloq xoʻjaligi va turizmni yashil moliyalashtirish hamda investitsiya mexanizmlari tahlil qilinadi. Orol dengizining qurishi va Aralkum choʻlining paydo boʻlishi natijasida yuzaga kelgan ekologik halokat mintaqaning iqtisodiy negizini zaiflashtirdi, shu sababli bu yerda har qanday rivojlanish modeli, jumladan, turizm ham anʼanaviy bozor mexanizmlari yetib bormaydigan moliyaviy boʻshliqni toʻldirishi lozim. Jahon turizm tashkiloti (UN Tourism), Jahon iqtisodiy forumi, Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD) hamda BMT Taraqqiyot dasturi hisobotlari, sharhlangan ilmiy adabiyotlar hamda siyosat hujjatlariga tayanib, sifat tahliliga asoslangan keys-stadi yondashuvi qoʻllanilgan. Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, Oʻzbekiston soʻnggi yillarda yashil moliyaning muhim vositalarini — 2021-yilda mintaqada birinchi boʻlgan SDG obligatsiyasini va 2023-yilda birinchi suveren yashil yevroobligatsiyani — joriy etib, kuchli poydevor yaratdi. Biroq bu salohiyatni Orolboʻyida qishloq xoʻjaligi, turizm va tiklash loyihalariga aylantirish aralash moliya, davlat-xususiy sheriklik, mikrokredit, kafolat fondlari hamda shaffof monitoring kabi muvofiqlashtirilgan mexanizmlarni talab qiladi. Maqolada ushbu mexanizmlarni manbalardan natijalargacha bogʻlovchi koʻp bosqichli model taklif etiladi va asosiy xavflar — yashil yuvish, daromadning chiqib ketishi, qarz yuki hamda loyiha tayyorgarligining yetishmasligi — muhokama qilinadi.
Mazkur maqolada bank va kredit muassasalari rivojlanish tendensiyalarini ekonometrik trend modellari yordamida tahlil qilish hamda prognozlashning nazariy va amaliy jihatlari yoritilgan. Tadqiqotda bank-kredit tizimi faoliyatini tavsiflovchi asosiy iqtisodiy ko‘rsatkichlarning dinamikasi trend modellari asosida baholanib, ularning istiqboldagi rivojlanish yo‘nalishlari prognoz qilingan. Chiziqli, eksponensial va logarifmik trend modellarining qo‘llanish imkoniyatlari tahlil qilinib, model parametrlarining statistik ishonchliligi ekonometrik mezonlar asosida baholangan. Tadqiqot natijalari bank va kredit muassasalari faoliyatini samarali rejalashtirish, moliyaviy barqarorlikni ta’minlash hamda strategik boshqaruv qarorlarini qabul qilishda ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi
PHYSALIS ALKEKENGI OʻSIMLIGIDAN FLAVONOIDLARNI AJRATIB OLISHNING BIOTEXNOLOGIK USULLARI VA JARAYON PARAMETRLARINI OPTIMALLASHTIRISH
Ushbu tadqiqot ishida Physalis alkekengi o‘simligidan biologik faol moddalar, ya’ni flavonoidlarni ajratib olishning samarali biotexnologik usullari o‘rganilgan. Amalga oshirilgan tajribalarda o‘simlikni ekstraksiya qilishda uning tabiati, ekstragent konsentratsiyasi, muhitning pH qiymati (vodorod ko‘rsatkichi) hamda xomashyoning maydalanganlik darajasi kabi omillarning flavonoidlar ajralishiga ta’siri chuqur tahlil qilindi. Olingan natijalar shuni ko‘rsatdiki, flavonoidlarni (jumladan, lyuteolin va uning hosilalarini) ajratib olishda etil spirti (etanol)ning 70 % li eritmasi, muhitning kuchli kislotali sharoiti (pH=2–3,5), shuningdek, xomashyoning 2–3 mm o‘lchamda bo‘lishi eng optimal sharoit hisoblanadi. Tadqiqot natijalari farmatsevtika, oziq-ovqat, tibbiyot va kosmetologiya sohalarida ushbu o‘simlik xomashyosidan samarali foydalanishning biotexnologik usullarini ishlab chiqishda muhim ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi
ЧИСЛЕННАЯ ОЦЕНКА РАЗВИТИЯ ЗОН КОНЦЕНТРАЦИИ НАПРЯЖЕНИЙ В МАССИВЕ ГОРНЫХ ПОРОД ПРИ ВЛИЯНИИ ПРОЦЕССОВ ДОБЫЧИ В УСЛОВИЯХ РУДНИКА «КЫЗЫЛ-АЛМА».
В статье представлены результаты комплексных исследований, направленных на оценку напряжённо- деформированного состояния массива горных пород в условиях рудника «Кызыл-Алма» при ведении очистных работ на горизонте +985 м центрального участка месторождения. Актуальность исследования обусловлена необходимостью обеспечения устойчивости горных выработок и повышения безопасности ведения подземных горных работ в условиях изменяющегося напряжённого состояния массива после извлечения рудных тел. На основе методов численного геомеханического моделирования изучены закономерности перераспределения природных и техногенных напряжений в породном массиве после отработки рудных тел небольших размеров. Выполнен анализ влияния образующихся выработанных пространств на изменение полей напряжений, формирование зон их концентрации и областей разгрузки (релаксации) в прилегающих породах. Установлены характерные участки максимального проявления сжимающих и растягивающих напряжений, которые могут оказывать существенное влияние на устойчивость горных выработок. Полученные результаты могут быть использованы при прогнозировании геомеханического состояния массива, выборе рациональных параметров системы разработки, а также при разработке мероприятий по управлению горным давлением и обеспечению безопасной эксплуатации подземного рудника
XUSUSIY TAʼLIM SOHASIDA MALAKALI KADRLAR NOMUTANOSIBLIGI, IT MUTAXASSISLARINING YETISHMASLIGI VA ISHSIZLIKNING TAʼLIM SIFATI HAMDA BARQARORLIGIGA TAʼSIRI: ILGʻOR XORIJ TAJRIBASI VA UNING OʻZBEKISTON AMALIYOTIGA TATBIQ ETILISHI
Mazkur maqolada xususiy ta’lim sohasida malakali pedagog va IT mutaxassislari yetishmasligi, kadrlar nomutanosibligi hamda ishsizlikning ta’lim sifati va barqarorligiga ta’siri tahlil qilinadi. Xorijiy tajribalar asosida kadrlar tayyorlash va mehnat bozori talablariga moslashtirish mexanizmlari o‘rganilib, O‘zbekiston xususiy ta’lim tizimini takomillashtirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqiladi.
SAND-PARTICLE-INDUCED LEADING-EDGE EROSION AND ITS IMPACT ON WIND TURBINE BLADES: A REVIEW
Surface erosion of wind turbine blades, particularly leading-edge erosion, is a complex multiphysical process strongly influenced by random environmental factors such as rainfall conditions, sand particle impacts, and coating defects, which can significantly reduce wind turbine efficiency. This study investigates the influence of sand particles on blade erosion through a review and analysis of most recent numerical and experimental articles. The results from numerical and experimental studies indicate that sand erosion can cause efficiency losses of over 44%, and demonstrate a significant reduction in wind turbine performance under sand erosion conditions.
IPAKCHILIK KLASTERLARI UCHUN INVESTITSION BOSHQARUV MODELINI ASOSLASH
Maqolada ipakchilik klasterlari uchun investitsion boshqaruv modelini shakllantirish va ilmiy asoslash masalalari yoritilgan. Tut yetishtirish, urug‘chilik, pilla yetishtirish, qayta ishlash, tayyor ipak mahsulotlari ishlab chiqarish va eksport bosqichlaridagi investitsiya ehtiyojlarini yagona tizimda boshqarishga qaratilgan integratsiyalashgan yondashuv taklif etilgan. Investitsiya loyihalarini iqtisodiy samaradorlik, texnologik ahamiyat, ijtimoiy natija, eksport salohiyati, ekologik samaradorlik va xavf mezonlari asosida baholash mexanizmi ishlab chiqilgan
KICHIK VA O‘RTA BIZNES SAMARADORLIGINI EKONOMETRIK USULLARDA TAHLIL QILISH METODOLOGIYASI
Mazkur tadqiqotda kichik va o‘rta biznes subyektlari samaradorligini ekonometrik usullar asosida baholashning nazariy va uslubiy jihatlari tadqiq etilgan. Tadqiqotda kichik va o‘rta biznes samaradorligini ifodalovchi asosiy ko‘rsatkichlar hamda ularga ta’sir etuvchi omillar o‘rganilgan. Korrelyatsion va regressiya tahlili, panel ma’lumotlar tahlili hamda stoxastik chegara tahlili (SFA) usullarining mazmuni va amaliy ahamiyati yoritilgan. Tadqiqot natijalari kichik va o‘rta biznes subyektlari faoliyatini samarali tashkil etish, resurslardan oqilona foydalanish va boshqaruv qarorlarini ilmiy asoslashda muhim ahamiyat kasb etadi
OLIY TA’LIM MUASSASALARI BOSHQARUV FAOLIYATINI RAQAMLASHTIRISHNING AHAMIYATI
Mazkur maqolada oliy ta’lim muassasalari boshqaruv faoliyatini raqamlashtirishning ahamiyati va uning ta’lim tizimi samaradorligini oshirishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Raqamli boshqaruv tizimlari orqali ma’muriy jarayonlarni avtomatlashtirish, qaror qabul qilish tezligi va aniqligini oshirish, resurslardan oqilona foydalanish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining joriy etilishi ta’lim muassasalarida shaffoflikni ta’minlash, inson omiliga bog‘liq xatolarni kamaytirish hamda boshqaruv jarayonlarining monitoringi va nazoratini kuchaytirishga xizmat qilishi yoritiladi. Maqolada raqamlashtirishning tashkiliy, iqtisodiy va institutsional jihatlari hamda ularning oliy ta’lim muassasalarining raqobatbardoshligini oshirishdagi roli asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari raqamli transformatsiya sharoitida zamonaviy boshqaruv mexanizmlarini shakllantirishning dolzarbligini ko‘rsatadi.
KICHIK BIZNES VA TADBIRKORLIK SUBYEKTLARI RIVOJLANISHINING IQTISODIY MOHIYATI VA NAZARIY ASOSLARI
Kichik biznes va tadbirkorlik subyektlari rivojlanishining iqtisodiy mohiyati, nazariy asoslari hamda ularning milliy iqtisodiyotdagi o‘rni va ahamiyati tahlil qilingan. «Kichik biznes» va «tadbirkorlik» tushunchalarining mazmuni, o‘zaro bog‘liqligi, asosiy xususiyatlari hamda iqtisodiy o‘sishni ta’minlashdagi roli ilmiy yondashuvlar asosida yoritilgan. Shuningdek, kichik biznes subyektlarining raqobat muhitini rivojlantirish, innovatsion faoliyatni rag‘batlantirish va aholi bandligini oshirishdagi ahamiyati asoslab berilgan
BOZOR INFRATUZILMASINING IQTISODIY MAZMUNI VA KICHIK BIZNES RIVOJIDAGI AHAMIYATI
Bozor infratuzilmasining iqtisodiy mazmuni hamda uning kichik biznes subyektlari rivojlanishidagi ahamiyati tahlil qilingan. Bozor infratuzilmasining asosiy tarkibiy elementlari, jumladan, moliyaviy, axborot, konsalting, innovatsion va logistika xizmatlarining kichik biznes faoliyatiga ta’siri ilmiy yondashuvlar asosida yoritilgan. Shuningdek, rivojlangan bozor infratuzilmasining tadbirkorlik muhitini takomillashtirish, raqobatbardoshlikni oshirish va kichik biznes subyektlarining barqaror rivojlanishini ta’minlashdagi o‘rni asoslab berilgan.
HUDUDIY TURIZMDA XALQARO ESG MEZONLARINI MILLIY SHAROITGA MOSLASHTIRISH YOʻNALISHLARI
Ushbu maqolada hududiy turizmda xalqaro ESG (ekologik, ijtimoiy va boshqaruv) mezonlarini milliy sharoitga moslashtirish yoʻnalishlari tahlil qilingan. Tadqiqotda xalqaro standartlar (GSTC, UN Tourism ESG Framework, GRI), milliy strategik hujjatlar hamda ekspert soʻrovnomasi (n=88) natijalariga tayanilib, normativ-huquqiy, institutsional, iqtisodiy-moliyaviy, ijtimoiy-madaniy, ekologik va raqamli monitoring yoʻnalishlarini qamrab oluvchi oltita moslashtirish yoʻnalishi aniqlangan. Buxoro viloyati misolida oʻtkazilgan qiyosiy va PEST-tahlil xalqaro ESG mezonlari asosan yirik korporatsiyalar va rivojlangan bozorlar uchun ishlab chiqilganini, milliy sharoitda esa turizm korxonalarining kichik va oilaviy shaklda faoliyat yuritishi, suv resurslari tanqisligi hamda madaniy meros obyektlarini saqlash zarurati ularni toʻliq qoʻllashni cheklashini koʻrsatdi. Tadqiqot natijasida «minimal ESG toʻplami» tamoyiliga asoslangan uch bosqichli milliyhududiy moslashtirish modeli taklif etildi. Mazkur model Buxoro viloyatini barqaror turizmni rivojlantirish boʻyicha pilot hudud sifatida shakllantirish imkoniyatlarini asoslaydi.
TADBIRKORLIKDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYANING IQTISODIY SAMARALARI
Mazkur maqolada raqamli transformatsiya sharoitida tadbirkorlik subyektlari faoliyatining rivojlanish tendensiyalari va unda yuzaga keluvchi iqtisodiy samaralar tahlil qilingan. Tadqiqot davomida raqamli texnologiyalarning biznes muhitiga ta’siri tizimli baholanib, kichik va o‘rta biznes vakillari duch kelayotgan moliyaviy, texnologik va kadrlar bilan bog‘liq institutsional to‘siqlar aniqlangan. Olib borilgan tahlillar asosida tadbirkorlik sektorida raqamlashtirish jarayonlarini jadallashtirish, mehnat unumdorligini oshirishga qaratilgan ilmiy-amaliy tavsiyalar ilgari surilgan.
РАЗРАБОТКА АДАПТИВНОГО МНОГОЗОНАЛЬНОГО АЛГОРИТМА УПРАВЛЕНИЯ FUZZY-PID ДЛЯ ОБЕСПЕЧЕНИЯ РАВНОМЕРНОГО РАСПРЕДЕЛЕНИЯ ВЛАЖНОСТИ В ПРОЦЕССЕ УВЛАЖНЕНИЯ ЗЕРНА
В данной статье предлагается адаптивный многозональный алгоритм управления Fuzzy-PID, разработанный для обеспечения стабильного и равномерного распределения влажности в процессе паровой сорбционной обработки зернового сырья. Отличительная особенность системы — разделение технологического процесса вдоль шнекового конвейера на четыре независимые зоны управления, в каждой из которых реализован локальный регулятор Fuzzy-PID с учётом межзональных взаимодействий. На основе фильтра Калмана в каждой зоне осуществляется краткосрочное прогнозирование вариаций влажности, что компенсирует инерционные задержки и повышает быстродействие регулятора. Адаптивная подача пара оптимизируется с учётом давления и расхода зерна. Дополнительно в систему интегрирован модуль объяснимого ИИ (XAI), интерпретирующий каждое решение регулятора для оператора. Предлагаемый подход обоснован теоретически и верифицирован в среде MATLAB/Simulink. Результаты показывают снижение средней ошибки влажности до ±0.38 % и экономию расхода пара на 13.3 % по сравнению с классическим PID-управлением
SANOAT KLASTERLARIDA “SANOAT 4.0” TEXNOLOGIYALARINI JORIY ETISH VA HAMKORLIK MODELLARI
Mazkur tadqiqotda sanoat klasterlarida Sanoat 4.0 texnologiyalarini joriy etish va hamkorlik modellarining nazariy asoslari tahlil qilingan. Tadqiqot davomida hamkorlik Sanoat 4.0 texnologiyalarini muvaffaqiyatli joriy etishning muhim omili sifatida baholandi hamda klasterlar o‘rtasidagi hamkorlik modellari texnologik integratsiya va hamkorlik chuqurligi mezonlari asosida tasniflandi. Ishda hamkorlik tarmog‘i, platforma, hamkorlik va raqamli ekotizimni qamrab olgan o‘n ikki model tizimlashtirilgan. Natijalar texnologik yechimlarning samaradorligi ularning hamkorlik mexanizmlari bilan uyg‘unlashuviga bog‘liqligini ko‘rsatdi. Tadqiqot rivojlanayotgan sohalar uchun hamkorlik tarmog‘idan integratsiyalashgan raqamli ekotizimga bosqichma-bosqich o‘tishning konseptual asoslarini shakllantirdi
YOSHLARDA EKOLOGIK MADANIYATNI SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY VA AMALIY ASOSLARI
Ushbu maqolada yoshlarda ekologik madaniyatni shakllantirishning nazariy asoslari hamda unga ta’sir qiluvchi ijtimoiy, pedagogik, psixologik va oilaviy omillar tahlil qilinadi. Ekologik madaniyat, ekologik ong va ekologik tarbiya tushunchalarining mazmun-mohiyati ochib berilib, ularning o‘zaro bog‘liqligi asoslanadi. Maqolada ta’lim tizimi, oila muhiti, ommaviy axborot vositalari, raqamli platformalar hamda milliy qadriyatlarning yosh avlod ekologik ongini rivojlantirishdagi o‘rni ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, O‘zbekistonda ekologik ta’lim-tarbiya sohasida amalga oshirilayotgan davlat siyosati va istiqbolli yo‘nalishlar yoritiladi. Tadqiqot natijalari ekologik madaniyatni shakllantirish tizimli, uzluksiz va integrativ yondashuvni talab etishini ko‘rsatadi
EVALUATION OF TECHNOLOGICAL LOSSES OF HYDROCARBONS OF LIGHT FRACTIONS IN THE PROCESSES OF COLLECTION AND PRIMARY TREATMENT AT THE MUBARAK FIELDS OF OGPD
The article “Evaluation of Technological Losses of Hydrocarbons of Light Fractions in the Processes of Collection and Primary Treatment at the Mubarak Fields of OGPD” addresses the significant issue of hydrocarbon losses during the collection and initial preparation of oil at the Mubarak fields, operated by the Mubarak Oil and Gas Production Department (OGPD). The authors analyze various stages of oil loss, including evaporation, associated gas separation, and oil-water emulsion separation. The study reveals that technological losses in the collection and primary treatment stages can account for up to 9.5% of the oil produced, with the majority of these losses occurring in the field. The research emphasizes the need to reduce such losses through improved separator systems, better management of associated gas, and optimized operating conditions for oil and gas collection equipment. The article also presents empirical data from the Kukdumalak, South Kemachi, and Umid fields, outlining specific technological oil losses during evaporation, separation, and dehydration across different seasons. The findings highlight the need for effective management and advanced techniques to reduce these losses. The authors provide valuable recommendations for reducing hydrocarbon losses in the Mubarak fields and similar oil extraction sites, which would have significant implications for improving the economic efficiency of oil production and reducing environmental impact.
XUSUSIY TA’LIM SOHASIDA MALAKALI KADRLAR NOMUTANOSIBLIGI TA’LIMNING SIFAT VA USTUVORLIGIGA TA’SIRI VA UNI TA’MINLASH YO‘LLARI
Ushbu ilmiy maqolada xususiy ta’lim sohasida malakali kadrlar nomutanosibligining ta’lim sifati va ustuvor yo‘nalishlariga ko‘rsatadigan ta’siri tahlil qilinadi. So‘nggi yillarda xususiy ta’lim muassasalari sonining ortishi bilan bir qatorda, pedagog kadrlar salohiyati, kasbiy tayyorgarligi va amaliy kompetensiyalarining ta’lim talablari bilan mos kelmasligi muammosi dolzarblik kasb etmoqda. Mazkur nomutanosiblik ta’lim jarayonining samaradorligiga, o‘quvchilarning bilim darajasiga, metodik yondashuvlarning sifatiga hamda ta’lim tizimining barqaror rivojlanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Maqolada kadrlar nomutanosibligining sabablari, uning ta’lim sifatiga ta’sir mexanizmlari hamda ushbu muammoni bartaraf etishga qaratilgan tashkiliy, metodik va boshqaruv yo‘llari ilmiy asosda yoritib beriladi
OʻZBEKISTONDA TOVAR YETKAZIB BERISH ZANJIRI ISHTIROKCHILARI FAOLIYATI VA BOJXONA NAZORATI TIZIMINING ZAMONAVIY HOLATI TAHLILI
Ushbu maqolada Oʻzbekiston Respublikasida tovar yetkazib berish zanjirini bojxona nazorati maqsadlarida boshqarish muammolari va transport oqimlarining oʻsishi sharoitidagi vaqt yoʻqotishlari tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida anʼanaviy nazorat usullarining yetishmovchiliklari hamda idoralararo hamkorlikdagi boʻshliqlar aniqlangan. Maqolada bojxona jarayonlarini takomillashtirish uchun yagona axborot platformasini yaratish, sunʼiy intellekt texnologiyalarini joriy etish va postlarni zamonaviy bojxona terminallariga aylantirish boʻyicha ilmiy takliflar ilgari surilgan.
HUDUDLARDA TURIZM XIZMATLARINI RIVOJLANTIRISHNING AHOLI DAROMADLARI VA BANDLIGIGA TA’SIRINING TAHLILI
Daromadlar taqsimotini tadqiq etish va uni turli ijtimoiy-iqtisodiy hamda zamon va makon nuqtayi nazaridan istiqbolli taqqoslash aholi turmush darajasi, ijtimoiy ta’minot darajasi va jamiyat tomonidan yaratilgan moddiy boyliklarni taqsimlashdagi ijtimoiy adolatni baholash uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. Shu sababli aholi daromadlarini taqsimlashning statistik tahlillari budjet va ijtimoiy siyosat bo‘yicha qarorlar qabul qilishning muhim manbai hisoblanadi. Aholi turmush darajasining yaxshilanishi va daromadlarining o‘sishi o‘z navbatida turizm rivojiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Maqolada hududlarda turizm xizmatlarini rivojlantirishning aholi daromadlari va bandligiga ta’siri tahlil qilingan
Kichik biznes va tadbirkorlik subyektlari rivojlanishining iqtisodiy mohiyati, nazariy asoslari hamda ularning milliy iqtisodiyotdagi o‘rni va ahamiyati tahlil qilingan. «Kichik biznes» va «tadbirkorlik» tushunchalarining mazmuni, o‘zaro bog‘liqligi, asosiy xususiyatlari hamda iqtisodiy o‘sishni ta’minlashdagi roli ilmiy yondashuvlar asosida yoritilgan. Shuningdek, kichik biznes subyektlarining raqobat muhitini rivojlantirish, innovatsion faoliyatni rag‘batlantirish va aholi bandligini oshirishdagi ahamiyati asoslab berilgan.
COMPETITION IN THE INFORMATION MARKET: MONOPOLY TRENDS AND THE DIGITAL PLATFORM ECONOMY
This article examines whether Uzbekistan’s competition-policy architecture can adequately address concentration in multi-sided digital markets. Employing the Rochet–Tirole two-sided platform model and Schmalensee’s analysis of single- and multi-homing, the study shows that conventional tools — the Herfindahl–Hirschman Index, the standard Lerner Index, and the SSNIP test — misstate market power when consumer-facing prices are zero. Using UNDP and MEF structural data and case evidence from Uzum Market, Yandex Go/Eats, and the Payme–Click–TBC Bank cluster, the paper demonstrates that Uzbek platforms apply asymmetric, elasticity-proportional pricing consistent with the generalized Rochet–Tirole Lerner formula.
MAGNIY VA KALSIY ELEMENTLARINI O‘RGATISHDA O‘QUVCHILARDA 4K KO‘NIKMALARINI SHAKLLANTIRISH
Magniy va kalsiy elementlarini o‘qitishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar, interfaol metodlar, amaliy topshiriqlar, mantiqiy fikrlash hamda laboratoriya tajribalaridan foydalanish o‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va malakalarini samarali shakllantirishga xizmat qiladi. Ushbu yondashuv fanlararo integratsiyani ta’minlaydi hamda o‘quvchilarda tanqidiy fikrlash, kreativlik, hamkorlik va kommunikativ kompetensiyalarni o‘z ichiga oluvchi 4K ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi.
DATA-DRIVEN STRATEGIK MENEJMENT: MA’LUMOTLARGA ASOSLANGAN BOSHQARUVNING ZAMONAVIY KORXONALAR RIVOJLANISHIDAGI AHAMIYATI
Mazkur maqolada data-driven strategik menejmentning zamonaviy korxonalar faoliyatidagi ahamiyati, strategik qarorlar qabul qilish jarayonidagi o‘rni hamda korxonalarning uzoq muddatli raqobatbardoshligini ta’minlashdagi roli ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilingan. Raqamli iqtisodiyot sharoitida ma’lumotlar hajmining keskin ortishi boshqaruv tizimlarini takomillashtirishni hamda qarorlar qabul qilishda an’anaviy yondashuvlardan ma’lumotlarga asoslangan boshqaruv modeliga o‘tishni taqozo etmoqda. Tadqiqot davomida Big Data texnologiyalari, Business Intelligence platformalari, sun’iy intellekt va mashinaviy o‘qitish vositalarining strategik menejmentdagi qo‘llanilish imkoniyatlari o‘rganilgan
BIOLOGIK AKTIVLARNI HAQQONIY QIYMATDA BAHOLASHNING KO‘P OMILLI MODELI
Maqolada biologik aktivlarni haqqoniy qiymatda baholashning nazariy va amaliy muammolari tadqiq etilgan. Amaldagi an’anaviy baholash asosan faol bozor narxlariga tayanib, biologik transformatsiya, mahsuldorlik va kutilayotgan iqtisodiy manfaatlarni yetarlicha hisobga olmaydi. Muammoni hal etish maqsadida bozor narxlari, biologik transformatsiya darajasi, mahsuldorlik ko‘rsatkichlari va kutilayotgan iqtisodiy manfaatlarni integratsiyalashtiruvchi ko‘p omilli baholash modeli ishlab chiqilgan. Model tegishli integral tuzatish koeffitsiyenti orqali biologik aktivning haqqoniy qiymatini aniqlaydi. Tadqiqot natijalari qishloq xo‘jaligi korxonalarida moliyaviy hisobot ma’lumotlarining ishonchliligi, shaffofligi va investitsion jozibadorligini oshirishga xizmat qiladi.
O’ZBEKISTON QISHLOQ HUDUDLARIDA AYOLLAR TADBIRKORLIGINI RIVOJLANTIRISHNING INSTITUTSIONAL OMILLARI
Bugungi kunda ayollar tadbirkorligini rivojlantirish masalasi iqtisodiy o‘sishni jadallashtirish, hududlar raqobatbardoshligini oshirish hamda kambag‘allikni qisqartirishning muhim omillaridan biri sifatida qaralmoqda. Ayniqsa, qishloq hududlarida ayollarning tadbirkorlik faoliyatini qo‘llab-quvvatlash nafaqat ularning daromad manbalarini kengaytiradi, balki oilalar farovonligini oshirish, yangi ish o‘rinlarini yaratish va mahalliy iqtisodiyotning barqaror rivojlanishiga ham xizmat qiladi. Shu bilan birga, qishloq joylarda faoliyat yuritayotgan ayol tadbirkorlar uchun moliyaviy resurslardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish, infratuzilmani rivojlantirish, raqamli texnologiyalardan foydalanish darajasini oshirish hamda institutsional qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini takomillashtirish muhim ahamiyat kasb etadi. Mazkur maqolada O‘zbekistonning qishloq hududlarida ayollar tadbirkorligini rivojlantirishga ta’sir etuvchi institutsional, iqtisodiy va ijtimoiy omillar kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqot IMRAD metodologiyasi asosida tashkil etilgan bo‘lib, unda ilmiy adabiyotlarni tizimli tahlil qilish, qiyosiy yondashuv, tavsifiy statistik tahlil hamda ekonometrik baholash usullaridan foydalaniladi. Tadqiqotning empirik bazasini Toshkent viloyatida faoliyat yuritayotgan 365 nafar ayol tadbirkor o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rovnoma natijalari hamda rasmiy statistik ma’lumotlar tashkil etadi. Olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, qishloq hududlarida ayollar tadbirkorligining rivojlanishiga moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyati, tadbirkorlik bo‘yicha bilim va ko‘nikmalar, raqamli infratuzilma, mahalliy institutlarning faoliyati hamda hududiy iqtisodiy sharoitlar sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Shuningdek, maqolada hududlar kesimida qo‘llab-quvvatlash choralarini differensial yondashuv (hududlarning ijtimoiy-iqtisodiy xususiyatlari va ehtiyojlariga qarab tabaqalashtirilgan yondashuv) asosida tashkil etish, ayollar tadbirkorligi ekotizimini rivojlantirish hamda raqamli platformalar orqali davlat xizmatlari qamrovini kengaytirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
OZIQ-OVQAT SANOATI KORXONALARIDA ISHLAB CHIQARISH SALOHIYATINI BOSHQARISHNING NAZARIY - USLUBIY JIHATLARI
Mazkur maqolada oziq-ovqat sanoati korxonalarida ishlab chiqarish salohiyatini boshqarishning nazariy-uslubiy jihatlari tadqiq etilgan. Tadqiqot jarayonida ishlab chiqarish salohiyati tushunchasining iqtisodiy mohiyati, uning tarkibiy elementlari va shakllanish omillari bo‘yicha xorijiy hamda mahalliy olimlarning ilmiy qarashlari tahlil qilingan. Ishlab chiqarish salohiyatiga nisbatan mavjud nazariy yondashuvlarning qiyosiy tahlili asosida mualliflik ta’rifi ishlab chiqilgan va uning tarkibiy tuzilmasi tizimlashtirilgan. Shuningdek, oziq-ovqat sanoati korxonalari ishlab chiqarish salohiyatini baholashning kompleks ko‘rsatkichlar tizimi taklif etilgan hamda uni boshqarishning zamonaviy mexanizmlari asoslangan. Tadqiqot natijalari ishlab chiqarish salohiyatini boshqarishda innovatsion faoliyatni rivojlantirish, raqamli texnologiyalarni joriy etish, resurslardan samarali foydalanish va strategik boshqaruv tamoyillarini qo‘llash korxonalar raqobatbardoshligini oshirish bo‘yicha ilmiy xulosa va amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
YASHIL BUXGALTERIYA (GREEN ACCOUNTING) VA ESG HISOBOTLARI: RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA BARQAROR RIVOJLANISHNING STRATEGIK VOSITALARI
Raqamli iqtisodiyot va global iqlim o‘zgarishlari sharoitida yashil buxgalteriya (Green Accounting) tizimini joriy etish hamda ESG (Environmental, Social, Governance) hisobotlarining nazariy-metodologik va amaliy asoslari tahlil qilingan. O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyotining real sektorida korxonalarning barqaror rivojlanish ko‘rsatkichlarini oshirish, xalqaro investitsiyalarni jalb etishda ESG hisobotlarining transformatsion ahamiyati asoslab berilgan. Xalqaro moliyaviy hisobot standartlari — IFRS S1 va IFRS S2 talablarini milliy amaliyotga integratsiya qilish, ekologik audit tizimini takomillashtirish hamda institutsional risklarni kamaytirishga qaratilgan ilmiy va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
АНАЛИЗ ФАКТОРОВ РАЗВИТИЯ ФИНАНСОВЫХ УСЛУГ В УСЛОВИЯХ ЦИФРОВОЙ ТРАНСФОРМАЦИИ ЭЛЕКТРОННОЙ КОММЕРЦИИ
Представлена эконометрическая оценка факторов, определяющих эффективность финансовых услуг в сфере электронной коммерции. На основе квартальных данных за 2015–2025-гг. построена многофакторная регрессионная модель, включающая объём цифровых платежей, уровень проникновения интернета, инвестиции в финтех-сектор и индекс регуляторной среды. Полученные результаты позволили определить степень влияния указанных факторов на развитие финансовых услуг в условиях цифровой трансформации электронной коммерции
AGROSANOAT MAJMUASIDA INVESTISIYALARDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH, OZIQ-OVQAT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASH VA MUSTAHKAMLASH MASALALARI
Ushbu maqolada agrasanoat majmuasi (ASM)da investisiyalardan foydalanish samaradorligini oshirish hamda oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash va mustahkamlash masalalari kompleks ilmiy tahlil asosida o‘rganilgan. Oziqovqat xavfsizligi milliy xavfsizlikning ajralmas tarkibiy qismi sifatida ko‘rib chiqilib, uni ta’minlashda agrar sektordagi investisiyalarning tutgan o‘rni nazariy jihatdan asoslab berilgan. Maqolada investisiya jarayonlarini optimallashtirish, zamonaviy texnologiyalarni joriy etish va davlat-xususiy hamkorlik mexanizmlarini takomillashtirish orqali oziq-ovqat xavfsizligini mustahkamlash yo‘nalishlari ko‘rsatib o‘tilgan
XIZMAT KO‘RSATISH KORXONALARIDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH HOLATINI TAHLIL QILISH
Mazkur maqolada xizmat ko‘rsatish korxonalarida axborot texnologiyalaridan foydalanishning bugungi holati tahlil qilingan. Xizmatlar sohasida raqamli texnologiyalarni joriy etishning korxona faoliyati samaradorligi, boshqaruv jarayonlari, mijozlarga xizmat ko‘rsatish sifati hamda raqobatbardoshlikni oshirishdagi o‘rni yoritilgan. Shuningdek, xizmat ko‘rsatish korxonalarida qo‘llanilayotgan zamonaviy axborot tizimlari, elektron xizmatlar, bulutli texnologiyalar va avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlarining afzalliklari hamda mavjud muammolari tahlil qilingan. Tadqiqot natijasida axborot texnologiyalaridan foydalanish darajasini oshirish va xizmatlar sohasini raqamli transformatsiya qilish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
NAMANGAN VILOYATINING BOSHQA HUDUDLAR BILAN TOVAR VA XIZMATLAR AYLANMASI HAMDA IQTISODIY ALOQALARINING HOZIRGI HOLATI VA RIVOJLANISH TENDENSIYALARI
Ushbu maqolada Namangan viloyati misolida hududlararo iqtisodiy aloqalarning tovar va xizmatlar aylanmasi hamda transport infratuzilmasi bilan oʻzaro bogʻliqligi tahlil qilingan. Tadqiqotda hudud iqtisodiyotining asosiy makroiqtisodiy koʻrsatkichlari, tarmoqlar tarkibi va savdo-xizmatlar sohasining rivojlanish dinamikasi baholangan. Tahlil natijalari qishloq xoʻjaligi salohiyati va ichki bozor faolligi hududlararo iqtisodiy hamkorlikni rivojlantirishda muhim omil ekanligini koʻrsatdi. Shu bilan birga, sanoat tarmoqlari va transport-logistika infratuzilmasidagi mavjud cheklovlar iqtisodiy aloqalar samaradorligini pasaytirayotgani aniqlandi. Tadqiqot natijalari asosida transport-logistika tizimini takomillashtirish, sanoat kooperatsiyasini kengaytirish va hududlararo iqtisodiy hamkorlikni rivojlantirish boʻyicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqildi.
ОПТИМАЛЬНАЯ МОДЕЛЬ ФОРМИРОВАНИЯ ФИНАНСОВЫХ РЕСУРСОВ ТЕКСТИЛЬНЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ В УСЛОВИЯХ ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ ЭКОНОМИКИ
В статье исследуются источники формирования финансовых ресурсов предприятий текстильной промышленности и механизмы их оптимизации в условиях инновационного развития экономики. Оценена роль традиционных и альтернативных источников финансирования, включая собственные средства, амортизационные отчисления, банковские кредиты, лизинг, корпоративные облигации, венчурный капитал, государственные гранты, краудфандинг и прямые иностранные инвестиции, в обеспечении финансовой устойчивости предприятий. На основе матричного анализа финансовой стратегии разработаны рекомендации по формированию оптимальной структуры финансовых ресурсов для предприятий с различным финансовым состоянием. Обосновано, что диверсификация источников финансирования, использование инновационных финансовых инструментов и применение гибридной модели финансирования способствуют повышению инвестиционной привлекательности, финансовой устойчивости и конкурентоспособности предприятий текстильной отрасли.
OPTIK ABONENT KIRISH TARMOGʻINING XIZMATLARI SAMARADORLIGI
Ushbu maqolada optik abonent kirish tarmoqlari va ularning zamonaviy telekommunikatsiya tizimidagi o‘rni bayon etilgan. Abonent kirish tarmoqlari foydalanuvchilarni markaziy tarmoqlarga ulashni ta’minlaydi. Abonent tarmoqlarining vazifalari, kirish tarmoqlarining arxitekturasi hamda FTTH (Fiber to the Home), FTTB (Fiber to the Building) va GPON (Gigabit Passive Optical Network), 5G va boshqa turli texnologiyalarning rivojlanishi va optimallashtirish lozimligini ko‘rsatmoqda. 5G texnologiyasi, yuqori aniqlikdagi video va internetning rivojlanishi bilan optik tarmoqlar sig‘imiga talab sezilarli darajada oshib bormoqda. Optik kirish tarmoqlarini samarali boshqarish monitoring tizimini sun’iy intellekt asosida istiqbolli yo‘llarni yaratishga imkon yaratmoqda. Xizmat ko‘rsatish sifatini (QoS) oshirish va foydalanuvchilar sonining ko‘payishi tarmoqlar ishlashini ta’minlash, shuningdek, ushbu texnologiyalarning axborot uzatish tezligi, ishonchliligi va energiya samaradorligi jihatidan ustunliklari tahlil qilinad
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA AHOLI DEMOGRAFIK JARAYONLARINI IFODALOVCHI KO‘RSATKICHLARNI EKONOMETRIK MODELLARINI TUZISH VA PROGNOZLASH
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida aholi demografik jarayonlarining iqtisodiy-statistik tahlili amalga oshirilgan. Tadqiqot doirasida tug‘ilish, o‘lim, nikoh va ajralish ko‘rsatkichlari hamda ularning iqtisodiy omillar bilan o‘zaro bog‘liqligi tahlil qilindi. Demografik jarayonlarni baholashda statistik kuzatuvlar, vaqt qatorlari va soddalashtirilgan ekonometrik modellar qo‘llanildi. Tadqiqot natijalari mamlakatda aholi sonining barqaror o‘sishi, yosh tarkibining ustunligi hamda hududlar bo‘yicha demografik tafovutlar mavjudligini ko‘rsatdi. Olingan xulosalar demografik siyosatni takomillashtirish, mehnat resurslaridan samarali foydalanish va uzoq muddatli ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishni ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi.
QISHLOQ XO‘JALIGINI RIVOJLANTIRISHDA AGROKLASTERLARNING O‘RNI VA AHAMIYATI
Mazkur maqolada qishloq xo‘jaligini barqaror va innovatsion rivojlantirishda agroklasterlarning o‘rni hamda ahamiyati ilmiy jihatdan yoritilgan. Agroklaster modelining ishlab chiqarish, qayta ishlash, logistika, ilm-fan va bozor subyektlari o‘rtasidagi integratsiyani kuchaytirish orqali qo‘shilgan qiymat zanjirini shakllantirishdagi roli tahlil qilingan. Shuningdek, agroklasterlar faoliyatining qishloq xo‘jaligi mahsulotlari raqobatbardoshligini oshirish, resurslardan samarali foydalanish, investitsiyalarni jalb etish, eksport salohiyatini kengaytirish hamda oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashga ta’siri asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari agroklasterlarni rivojlantirish qishloq xo‘jaligini modernizatsiya qilish va uning iqtisodiy samaradorligini oshirishning muhim institutsional mexanizmlaridan biri ekanligini ko‘rsatadi.
HUNARMANDCHILIK KLASTERLARI BO'YICHA XORIJIY TAJRIBA: TURKIYA, MAROKASH VA FRANSIYA MODELLARINING QIYOSIY TAHLILI
Ushbu maqolada hunarmandchilik klasterlarini boshqarish sohasida Turkiya, Marokash va Fransiyaning ilg’or tajribasi qiyosiy tahlil asosida o’rganiladi. 2024-2025 yillardagi UNESCO, UNIDO va milliy statistika idoralarining so’nggi ma’lumotlaridan foydalanib, uchta mamlakatning klaster tuzilmasi, davlat boshqaruvi mexanizmlari, raqamlashtirish strategiyasi va eksport ko’rsatkichlari taqqoslanadi. Tahlil shuni ko’rsatadiki, Marokash 7% YaIM ulushi, Turkiya hunarmandchilik va turizm sinergiyasi (12.5% YaIM) va Fransiyaning ‘Maitres d’Art’ kadrlar tizimi O’zbekiston uchun bevosita tatbiq etish mumkin bo’lgan modellar hisoblanadi. Maqola O’zbekiston hunarmandchiligini rivojlantirishga yo’naltirilgan amaliy tavsiyalar bilan yakunlanadi.
BANK TIZIMIDA LIKVIDLILIK VA KAPITAL YETARLILIGI RISKLARINI BOSHQARISH MASALALARI
Maqolada Oʻzbekiston Respublikasi bank tizimida likvidlilik va kapital yetarliligi risklarini boshqarish amaliyoti tahlil qilingan. Bank tizimi likvidlilik koeffitsiyentlari va kapital tarkibi dinamikasi Bazel qoʻmitasi tavsiyalari nuqtai nazaridan koʻrib chiqilgan. Tadqiqot natijalariga koʻra, kapital yetarliligi va likvidlilik riskini boshqarishda chegaraviy qiymatlarni belgilash boʻyicha takliflar ishlab chiqilgan.
YASHIL INVESTITSIYALAR MINTAQA IQTISODIYOTINI BARQAROR DIVERSIFIKATSIYALASH VOSITASI SIFATIDA
Ushbu maqolada mintaqa iqtisodiyotini barqaror diversifikatsiyalashda yashil investitsiyalarning nazariy va amaliy ahamiyati tadqiq etilgan. Diversifikatsiya hamda yashil investitsiyalar tushunchalarining ilmiy-konseptual asoslari tizimli tahlil qilinib, xorijiy olimlarning yondashuvlari qiyosiy baholangan va mintaqaviy-diversifikatsion yondashuv asosida mualliflik ta’rifi ishlab chiqilgan. Tadqiqotda Germaniya, Daniya, Xitoy, AQSH, Janubiy Koreya hamda xalqaro moliya institutlarining yashil investitsiyalarni jalb etish bo‘yicha ilg‘or tajribalari o‘rganilib, ularning mintaqalar iqtisodiyotini diversifikatsiyalashga ta’siri tahlil qilingan. Shuningdek, yashil investitsiyalarning iqtisodiy, ekologik, institutsional va innovatsion samaradorligini ta’minlovchi asosiy omillar aniqlanib, O‘zbekiston mintaqalarida yashil investitsiyalarni rivojlantirish, milliy taksonomiyani takomillashtirish, xalqaro moliyalashtirish mexanizmlaridan samarali foydalanish hamda hududiy yashil loyihalarni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
TIJORAT BANKLARI O‘RTASIDAGI RAQOBAT DARAJASINING STATISTIK VA EKONOMETRIK BAHOSI: RAQOBAT VA MOLIYAVIY BARQARORLIK O‘RTASIDAGI BOG‘LIQLIK
Mazkur maqolada O‘zbekiston tijorat banklari o‘rtasidagi raqobat darajasi strukturaviy (HHI, CR5), narxga asoslangan (Lerner indeksi) va nostrukturaviy ko‘rsatkichlar tizimi asosida statistik-ekonometrik usullar yordamida baholangan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, 2025-yil yakunida HHI ko‘rsatkichi 805 dan 736 ga, CR5 ulushi esa 50,8 foizgacha pasayib, bank bozorining past konsentratsiya zonasida shakllanganini ko‘rsatdi. 2022-yil yanvardan 2026-yil aprelgacha bo‘lgan 52 ta oylik kuzatuv asosida Newey–West tuzatmasi qo‘llangan OLS modeli yordamida raqobat ochiqligining har bir foiz bandiga oshishi muammoli kreditlar ulushining o‘rtacha 0,18 foiz bandiga kamayishiga olib kelishi aniqlandi (p = 0,015). Xatolikni tuzatish modeli bog‘liqlikning uzoq muddatli muvozanat xarakteriga ega ekanligini tasdiqladi (λ = −0,1175; p = 0,019). Olingan natijalar O‘zbekiston bank tizimi uchun “raqobat–barqarorlik” gipotezasini qo‘llab-quvvatlaydi.
O‘ZBEKISTONDA QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘I MA’MURIYATCHILIGINI RIVOJLANISH QONUNIYATLARI VA UNDAGI TIZIMLI MUAMMOLAR TAHLILI
Maqolada qo‘shilgan qiymat solig‘i bazasini hisoblashning o‘ziga xos xususiyatlari, uni aniqlashdagi ayrim murakkabliklar va muammolar tahlil etilgan hamda soliq bazasini shakllantirishni takomillashtirish masalalariga e’tibor qaratilgan. Bundan tashqari, qo‘shilgan qiymat solig‘i bazasini aniqlash va hisoblash yuzasidan kiritilgan o‘zgarishlar va qo‘shimchalarni qo‘llash natijalariga asoslanib tegishli xulosalar shakllantirilgan va tavsiyalar ishlab chiqilgan
TIJORAT BANKLARIDA DAROMAD MANBALARI INDEKSI VA UNING RENTABELLIGIGA TA’SIRI
Tijorat banklari daromadlarining asosan foizli daromadlarga tayanishi bank tizimining moliyaviy barqarorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan risklarni kuchaytiradi. Daromadlar diversifikatsiyasini baholashda qo‘llanilayotgan mavjud ko‘rsatkichlar, jumladan foizsiz daromadlar ulushi hamda Xerfindal–Xirshman indeksi, daromad manbalarining asosan miqdoriy taqsimotini aks ettirib, ularning sifati va barqarorligini yetarli darajada hisobga olmaydi. Taklif etilgan tijorat banklari daromad manbalari indeksi (TBDMI) foizsiz daromadlar ulushi, komissiya daromadlari ulushi, raqamli bank xizmatlaridan olingan daromad ulushi, daromadlar konsentratsiyasining teskari ko‘rsatkichi, riskka moslashtirilgan rentabellik hamda daromadlar barqarorligi koeffitsienti kabi olti tarkibiy komponentni vaznli yig‘indi asosida integratsiyalash orqali bank daromadlari diversifikatsiyasini kompleks baholash imkonini beradi.
KORPORATIV BOSHQARUV MEXANIZMLARINING ISHLASH TAMOYILLARI VA ULARNI QURILISH KORXONALARI AMALIYOTIGA JORIY ETISH MASALALARI
Maqolada korporativ boshqaruv mexanizmlarining ishlash tamoyillari hamda ularni qurilish korxonalari amaliyotiga joriy etishning nazariy, institutsional va amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Qurilish tarmog‘ida loyihalarning ko‘p ishtirokchiligi, shartnomaviy munosabatlarning murakkabligi, investitsiyalar va risklarning yuqoriligi korporativ boshqaruvni faqat mulkdorlar manfaatlarini himoya qilish vositasi emas, balki strategik muvofiqlashtirish, shaffoflik, hisobdorlik va barqaror rivojlanishni ta’minlovchi tizim sifatida qarashni talab etadi. Tadqiqotda institutsional, tizimli va manfaatdor tomonlar yondashuvlari asosida qurilish korxonalari uchun korporativ boshqaruv mexanizmlarini joriy etish modeli hamda baholash mezonlari taklif etilgan.
ECONOMIC STRUCTURE AND DEVELOPMENT PRIORITIES FOR STRENGTHENING INTERREGIONAL ECONOMIC COOPERATION: EVIDENCE FROM NAMANGAN REGION
Interregional economic cooperation plays a pivotal role in achieving balanced regional development and improving economic efficiency. This study assesses the economic development potential of Namangan Region by analyzing its sectoral structure, key socio-economic indicators and recent development trends. Using comparative and statistical analysis, the research identifies the region’s strengths and structural constraints affecting interregional cooperation. The findings reveal that while agriculture, services and investment demonstrate relatively strong performance, industrial development remains insufficient to ensure sustainable economic growth. The findings provide evidence-based policy recommendations for enhancing interregional economic cooperation and promoting balanced regional development in Uzbekistan.
UY-JOY BOZORIDA BIRLAMCHI VA IKKILAMCHI SEGMENTLAR O‘RTASIDAGI NARX TAFOVUTLARI VA ULARNI SHAKLLANTIRUVCHI OMILLARNING IQTISODIY TAHLILI
Mazkur maqolada O‘zbekiston uy-joy bozorining birlamchi va ikkilamchi segmentlari o‘rtasida shakllangan narx tafovutlari hamda ularni belgilovchi asosiy omillar iqtisodiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotning maqsadi – narx tafovutining institutsional, moliyaviy va hududiy sabablarini aniqlash hamda ularni bartaraf etishga qaratilgan nazariy-uslubiy yondashuvni ishlab chiqishdan iborat. Rasmiy statistik ma’lumotlar, qiyosiy va statistik tahlil usullari asosida birlamchi bozorning ipoteka kreditlash va qurilish faolligi hisobiga ustuvor o‘sib borishi, ikkilamchi bozorning esa nisbatan inersion xususiyatga ega ekani aniqlandi. Olingan natijalar uy-joy bozorida narx barqarorligini ta’minlash bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqish uchun ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi.
TABIY RESURSLAR SAMARADORLIGI VA INSON KAPITALI INTEGRATSIYASINING IQTISODIY O'SISHGA TA’SIRI: OʻZBEKISTON HUDUDLARI MISOLIDA
Mazkur maqolada tabiiy resurslar samaradorligi va inson kapitali integratsiyasining hududiy iqtisodiy o‘sishga ta’siri O‘zbekiston hududlari misolida tahlil qilingan. Tadqiqotda tabiiy resurslardan oqilona va samarali foydalanish, ta’lim, sog‘liqni saqlash, mehnat unumdorligi hamda innovatsion salohiyatni o‘zida mujassam etgan inson kapitalining o‘zaro uyg‘unligi iqtisodiy o‘sishni ta’minlovchi muhim omil sifatida baholangan. Shuningdek, hududlarning tabiiy-resurs salohiyati va inson kapitali rivojlanish darajasi o‘rtasidagi bog‘liqlik iqtisodiy tahlil asosida yoritilib, ularning yalpi hududiy mahsulot hajmi hamda mehnat unumdorligiga ta’siri baholangan. Tadqiqot natijalari inson kapitaliga investitsiyalarni ko‘paytirish, tabiiy resurslardan foydalanish samaradorligini oshirish hamda hududiy rivojlanish siyosatini integratsiyalashgan yondashuv asosida takomillashtirish iqtisodiy o‘sishning barqarorligini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etishini ko‘rsatadi. Tadqiqot yakunida O‘zbekiston hududlarida tabiiy resurslar va inson kapitali integratsiyasini kuchaytirishga qaratilgan ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
SOLIQ AUDITIDAGI XAVF-XATARLARNI TAHLIL QILISH (RISK-ANALIZ) TIZIMI VA BUXGALTERNING HIMOYA TAKTIKASI
Ushbu ilmiy maqolada O‘zbekistonda soliq auditi va tekshiruvlarida qo‘llaniladigan avtomatlashtirilgan soliq xavflarini baholash (risk-analiz) tizimining ishlash mexanizmi tahlil qilingan hamda buxgalterlar uchun samarali himoya taktikalari belgilab berilgan. Raqamli soliq ma’murchiligi sharoitida korxonalarning soliq qonunchiligiga muvofiqligi tizimli risk mezonlari asosida baholanadi. Maqolada korxonalarni yuqori, o‘rta va past xavf guruhlariga ajratish mezonlari, kameral soliq tekshiruvining xususiyatlari hamda soliq risklarini minimallashtirishning amaliy metodologiyasi yoritilgan. Tadqiqot natijasida korxonalarning soliq xavfsizligini ta’minlashga xizmat qiluvchi matematik risk modeli va buxgalterlar uchun strategik himoya tavsiyalari ishlab chiqilgan.
CHAKANA SAVDODA MAHSULOT TALABINI BASHORATLASH USULLARI
Chakana savdo tizimlarida mahsulotlarga bo‘lgan talabni oldindan aniqlash, zaxira boshqaruvi va marketing qarorlarini samarali tashkil etishda muhim ahamiyatga ega. Mazkur maqolada M5 bashoratlash ma’lumotlar bazasi asosida Walmart do‘konlar tarmog‘idagi mahsulotlar savdosi tahlil qilinib, har bir mahsulot–do‘kon juftligi uchun navbatdagi oy talab darajasini bashoratlash masalasi ko‘rib chiqilgan. Kunlik savdo ma’lumotlari oylar bo‘yicha agregatsiyalanib, navbatdagi oy uchun talab miqdori o‘quv to‘plami mediana qiymati asosida yuqori va past talab darajalariga ajratilgan. Tadqiqotda Logistik regressiya, XGBoost, LightGBM, LSTM va ansambl modellari samaradorligi accuracy, precision, recall, F1-score va chalkashlik matritsalari orqali baholangan. Eng yaxshi natijani gradiyent busting modellari ta’minladi, ya’ni XGBoost va ansambl usullari test to‘plamida aniqlik bo‘yicha 85 % va F1-macro ko‘rsatkichi bo‘yicha 83 % natijani ta’minladi. Olingan natijalar mashinali va chuqur o‘qitish modellarining mahsulot talab kategoriyalarini aniqlashdagi imkoniyatlari yuqori ekanligini ko‘rsatdi
YOSHLAR TADBIRKORLIGINI RIVOJLANTIRISHDA TA’LIM XIZMATLARI SIFATINING NAZARIY ASOSLARI
Mazkur maqolada yoshlar tadbirkorligini rivojlantirishda ta’lim xizmatlari sifatining nazariy asoslari tadqiq etiladi. Tadbirkorlik nazariyasi (Schumpeter, Drucker, Shane) va inson kapitali konsepsiyasi (Schultz, Becker) o‘rtasidagi bog‘liqlik asoslanib, Isenberg tadbirkorlik ekotizimi nazariyasi asosida ta’lim muassasalarining o‘rni ochib beriladi. Yoshlar tadbirkorligi olti mezon bo‘yicha tasniflanadi. Xorijiy tajriba (Finlandiya, Germaniya, AQSh, Janubiy Koreya, Isroil) qiyosiy tahlil qilinib, muallifning «Tadbirkorlik – Tajriba – Ta’lim xizmatlari sifati» («3T modeli») konsepsiyasi ilmiy jihatdan asoslanadi.
MA’LUMOTLARNI MOLIYAVIY HISOBOTDA TAQDIM ETISHNING XORIJ TAJRIBASI
Ushbu maqolada xo‘jalik yurituvchi subyektlar tomonidan taqdim etiladigan moliyaviy hisobotlarning va ushbu hisobotlarda ma’lumotlarni taqdim etish hamda yoritib berishning o‘ziga xos xususiyatlari ochib berilgan. Xalqaro darajada qabul qilingan “Moliyaviy hisobotda ma’lumotlarni taqdim etish va yoritib berish” nomli 18-son Moliyaviy hisobotning xalqaro standarti (MHXS)ning mazmun va mohiyati muallif tomonidan ilmiy yondashuv asosida tahlil qilingan. Shuningdek, moliyaviy hisobotda ma’lumotlarni taqdim etish va yoritib berishni takomillashtirish bo‘yicha ilg‘or xorijiy tajriba o‘rganilib, ilmiy va amaliy jihatdan muallif tomonidan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
TADBIRKORLIK INFRATUZILMASINI DIVERSIFIKATSIYA QILISH ORQALI SANOAT ZONALARI RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISH
Mazkur maqolada tadbirkorlik infratuzilmasini diversifikatsiya qilish orqali sanoat zonalari raqobatbardoshligini oshirishning nazariy-uslubiy asoslari hamda amaliy jihatlari tadqiq etiladi. Tadqiqotda sanoat zonalarining barqaror faoliyat yuritishi va yuqori iqtisodiy samaradorlikka erishishida ishlab chiqarish, logistika, moliyaviy, innovatsion, raqamli va konsalting infratuzilmasi elementlarini kompleks rivojlantirishning ahamiyati ilmiy jihatdan asoslanadi. Diversifikatsiyalashgan infratuzilma modeli sanoat zonalarining investitsion jozibadorligini oshirish, tadbirkorlik subyektlari faoliyati uchun qulay institutsional muhitni shakllantirish, ishlab chiqarish xarajatlarini optimallashtirish, innovatsion faollikni kuchaytirish hamda hududiy iqtisodiy rivojlanishni jadallashtirishning muhim omili sifatida baholanadi
TO‘G‘RIDAN-TO‘G‘RI XORIJIY INVESTITSIYALARNI JALB QILISHDA TRANSCHEGARAVIY SUG‘URTA VA DAVLAT KAFOLATLARI MEXANIZMLARINING QIYOSIY TAHLILI
Mazkur fundamental tadqiqotda to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar (TTXI) oqimini barqarorlashtirish va jadallashtirishda transchegaraviy sug‘urta mexanizmlari hamda davlat kafolatlarining o‘zaro nisbati va iqtisodiy samaradorligi qiyosiy tahlil qilinadi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida makroiqtisodiy beqarorlik va geosiyosiy risklar investorlarning strategik qarorlariga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Maqolada transchegaraviy investitsion risklarni boshqarishda davlat suveren kafolatlari va xalqaro sug‘urta bozorlari imkoniyatlari qiyosiy ko‘rsatkichlar hamda tizimli yondashuv asosida baholangan. Tadqiqot natijalari asosida O‘zbekiston Respublikasining xalqaro investitsion jozibadorligini yanada oshirishga qaratilgan uzoq muddatli institutsional takliflar va sug‘urta tizimini transformatsiya qilish modellari ishlab chiqilgan
20GL MARKALI PO‘LATDAN TAYYORLANADIGAN YUK VAGONI YON RAMASI QUYMASIDA KIRISHUV G‘OVAKLAR HOSIL BO‘LISH QONUNIYATLARINI TADQIQ QILISH
Maqolada yuk vagonlaridagi og‘ir, murakkab geometriyali va xavfsizlik uchun mas’ul elementi bo‘lgan 20GL markali po‘latdan tayyorlanadigan yuk vagoni yon ramasi quymasida kirishuv g‘ovaklar hosil bo‘lishi tadqiq qilingan. Tadqiqotning maqsadi kirishuv g‘ovaklar hosil bo‘lishiga eng moyil zonalarni aniqlash va ularni kamaytirishning amaliy tadbirlarini ishlab chiqishdan iborat. Quymalar Quyuv-mexanika zavodida (QMZ) induksion pechida eritilib, qum-gil qolipga quyilib, so‘ngra normalizatsiya yo‘li bilan tayyorlandi. Yon rama kesimlari bo‘yicha nuqsonlarning taqsimlanishi makrotahlil usulida o‘rganilib, qotish nazariyasi - quyma moduli va Chvorinov qoidasi, issiqlik markazlarining hosil bo‘lishi hamda Niyama mezoni asosida talqin qilindi. Tahlil shuni ko‘rsatdiki, kirishuv g‘ovaklik II–III, VI–VII va VII–VIII kesimlarining qalin tutashmalarida to‘planadi, bu joylarda mahalliy qotish vaqti eng uzun va oziqlanish eng kam samarali bo‘ladi. Quyidagi texnologik tadbirlar ishlab chiqildi: qolip qumi tozaligini oshirish, qolip aralashmasini takomillashtirish va quyish texnologiyasini optimallashtirish. Natijada g‘ovaklik 16–18 %, sirt nuqsonlari 6–7 % va quymaning to‘lmay qolishi bilan bog‘liq nuqsonlar 20–24 % ga kamaydi.
OʻZGARUVCHAN TEZLIKLI, OG‘MA QATOR QOZIQLI, SINUSOIDAL PLANKALI BARABANLARDA PAXTA BOʻLAGINING ZARBALI TA’SIRI MODELI
Maqolada paxtani mayda iflosliklardan tozalash qurilmasining ogʻma qatorli qoziqlar va sinusoidal plankalar bilan jihozlangan 12 barabanli yangi konstruktiv sxemasi hamda ishlash prinsipi bayon etilgan. Ishchi elementlarning burchak tezligini guruhlar bo‘yicha bosqichma-bosqich 10 % ga oshirish va ularning o‘rnatilish burchaklarini 15°–10°–5° gacha kamaytirish asosida paxta bo‘lagiga zarbali taʼsirning matematik modeli ishlab chiqilgan. Zarbadan keyin paxta bo‘lagi va undan ajralgan mayda iflosliklarning harakat tezliklari hamda ogʻish burchaklarini aniqlovchi analitik ifodalar olingan. Grafik bogʻliqliklar tahlili asosida qurilmaning tozalash samaradorligini oshiruvchi optimal konstruktiv va kinematik parametrlar tavsiya etilgan.
SANOAT KORXONALARINI ESG ASOSIDA JARAYONLI BOSHQARISHNING XORIJIY TAJRIBASI VA BAHOLASH METODOLOGIYASI
Mazkur maqolada sanoat korxonalarini ESG (Environmental, Social and Governance) tamoyillari asosida jarayonli boshqarishning nazariy-metodologik asoslari, xorijiy tajribasi va baholash mexanizmlari tahlil qilingan. Tadqiqotda Yevropa Ittifoqi, AQSh, Yaponiya, Janubiy Koreya va Germaniya amaliyoti asosida sanoat korxonalarida ekologik mas’uliyat, ijtimoiy barqarorlik va korporativ boshqaruv mezonlarining ishlab chiqarish, logistika, ta’minot, kadrlar, moliya va ichki audit jarayonlariga integratsiyalashuvi o‘rganilgan. Maqolada ESG indikatorlarini baholashning ballik tizimi, integral indeks modeli, jarayonlar kesimidagi tahlil yondashuvi hamda sanoat korxonalari uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
TURIZM SOHASIDA AHOLINI ISH BILAN TA’MINLASH VA YANGI ISH O‘RINLARINI YARATISHGA QARATILGAN TADBIRKORLIK FAOLIYATINI QO‘LLAB-QUVVATLASH
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida turizm sohasida aholini ish bilan ta’minlash va yangi ish o‘rinlarini yaratishga qaratilgan tadbirkorlik faoliyatini qo‘llab-quvvatlash masalalari o‘rganilgan. Turizm sanoati mamlakat iqtisodiyotining muhim tarmoqlaridan biri sifatida aholi bandligini oshirish, kambag‘allikni qisqartirish hamda hududiy rivojlanishni ta’minlashda katta salohiyatga ega. Maqolada turizm tadbirkorligini rivojlantirishning nazariy asoslari, davlat siyosati choralari, amaliy tajribalar va istiqbolli takliflar tahlil qilingan.
RAQAMLI TO‘LOV TIZIMLARINI SOLIQQA TORTISHNING HUQUQIY ASOSLARI: XALQARO TAJRIBA VA O‘ZBEKISTON AMALIYOTI
Raqamli to‘lov tizimlarini soliqqa tortishning huquqiy va nazariy asoslari, mazkur yo‘nalishdagi ilmiy yondashuvlar hamda O‘zbekiston Respublikasida shakllangan huquqiy tartibga solish amaliyoti tahlil qilingan. Raqamli iqtisodiyot sharoitida soliq rezidentligi, daromad manbai va doimiy muassasa kabi an’anaviy soliq-huquqiy institutlarni amaliy qo‘llashda yuzaga kelayotgan muammolar yoritilgan. To‘lov tizimi operatorlari, elektron savdo platformalari hamda norezident sotuvchilarning qo‘shilgan qiymat solig‘i bo‘yicha majburiyatlarini tartibga solishga oid 2020–2026-yillarda qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatlar tahlil qilinib, amaldagi tizimni takomillashtirish yuzasidan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
DETERMINANTS OF THE SHADOW ECONOMY: A CONCEPTUAL CLASSIFICATION AND CROSSCOUNTRY EVIDENCE
This study examines the principal determinants of the shadow economy using cross-country evidence. It develops a conceptual classification of the main drivers of informality and analyzes their relative importance across countries with different levels of shadow economic activity. The findings indicate that institutional quality and fiscal policy are the two most influential policy dimensions. Stronger control of corruption is associated with smaller shadow economies, while the structure of taxation appears to be more important than the overall tax burden. The study concludes that effective anti-informality policies should be tailored to countries’ levels of economic and institutional development rather than being based on a uniform reform strategy.
ELEKTRON TIJORAT ORQALI CHAKANA SAVDONI OSHIRISH YO‘LLARI (POYABZAL SANOATI MISOLIDA).
Elektron tijorat vositalari orqali kichik biznes subyektlarining chakana savdo hajmini oshirishning samarali yo‘llari poyabzal sanoati misolida tadqiq etilgan. 501 nafar respondent ishtirokida o‘tkazilgan so‘rovnoma natijalari, multinomial logistik regressiya, polinom regressiya hamda Pearson χ² testi asosida iste’molchilarning onlayn savdo kanalini tanlashiga ta’sir etuvchi omillar empirik baholangan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, onlayn savdo hajmini oshirishga xizmat qiluvchi beshta asosiy omil – o‘lcham jadvalining aniqligi, mijozlar sharhlari, BNPL xizmatining mavjudligi, bepul yetkazib berish hamda mahsulotning video-taqdimoti – aniqlangan. KFK MChJ va “Zolushka Style” MChJ misolida 2030-yilgacha uchta stsenariy asosida prognoz ishlab chiqilgan hamda bazaviy stsenariyda elektron tijorat ulushining 9,4 foizga yetishi asoslangan. Chakana savdoni raqamlashtirishni jadallashtirishga qaratilgan amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
BYUDJET TASHKILOTLARI AUDITIDA AUDITORLIK TANLAMASINING IQTISODIY MOHIYATI VA TASNIFINI TAKOMILLASHTIRISH
Maqolada byudjet tashkilotlari auditida auditorlik tanlamasining iqtisodiy mohiyati va tasnifini takomillashtirish masalalari yoritilgan. Tadqiqot muammosi — mavjud tasnif mezonlarining davlat sektori, xususan byudjet tashkilotlari xususiyatlarini yetarlicha aks ettirmasligidir. Tadqiqotda ilmiy abstraksiya, qiyosiy tahlil, tizimli yondashuv hamda guruhlash usullaridan foydalanildi. Natijada auditorlik tanlamasining g‘azna ijrosi, smeta-xarajat intizomi va byudjet tasnifi kabi o‘ziga xos belgilarga asoslangan takomillashtirilgan tasnifi taklif etildi. Muallifning ilmiy hissasi — tanlama tasnifiga davlat auditi mezonlari (qonuniylik, maqsadlilik, samaradorlik) va byudjet jarayoni bosqichlarini aks ettiruvchi yangi tasnif belgilarining kiritilganligidir.
BYUDJET TASHKILOTLARIDA ICHKI AUDIT TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada byudjet tashkilotlarida ichki audit tizimini takomillashtirish va uning samaradorligini oshirish masalalari tadqiq qilingan. Davlat mablag‘laridan oqilona, shaffof va maqsadli foydalanishni ta’minlashda ichki auditning roli, huquqiy-me’yoriy asoslari hamda amaliyotda uchrayotgan tizimli muammolar tahlil etilgan. Shuningdek, moliya tizimini raqamlashtirish, xususan, “UzASBO” dasturiy majmuasining ahamiyati, g‘azna ijrosi sharoitida vaqtinchalik hamda maxsus mablag‘lar hisobini yuritish va hujjatlashtirish tartibi yoritilgan. Tadqiqot natijasida ichki auditni an’anaviy taftishdan xatarlarga asoslangan (risk-based) va maslahat beruvchi tizimga o‘tkazish, auditorlar malakasini oshirish hamda raqamli texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
TO‘QIMACHILIK SANOATI KORXONALARIDA XARAJATLAR HISOBI VA TANNARXNI ANIQLASHNING NAZARIY MASALALARI
Ushbu maqolada to‘qimachilik sanoati korxonalarida xarajatlar hisobi va mahsulot tannarxini aniqlashning nazariy asoslari tadqiq etilgan. Xarajatlar hisobi tizimining iqtisodiy mohiyati, tannarx kalkulyatsiyasining nazariy yondashuvlari hamda to‘qimachilik sanoatining texnologik xususiyatlari bilan bog‘liq jihatlar tahlil qilingan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, xarajatlar hisobini samarali tashkil etish va tannarxni ilmiy asoslangan usullar orqali aniqlash korxonalarning moliyaviy barqarorligi hamda raqobatbardoshligini oshirishning muhim omili hisoblanadi. Shuningdek, zamonaviy boshqaruv hisobi konsepsiyalarini joriy etish zarurligi asoslab berilgan
DAVLAT TASHKILOTLARIDA MENTORLIK TIZIMINI JORIY ETISHNING PROAKTIV TASHKILIYIQTISODIY MEXANIZMLARI TAHLILI
Maqolada davlat tashkilotlarida rahbar kadrlar tayyorlashda mentorlik tizimi yaratishning institutsional ahamiyati, uni joriy etish borasidagi yutuqlar va bu boradagi muammolar va ularing yechimlari yuzasidan tahliliy maʼlumotlar keltirilgan. Mentorlikning zamonaviy usullarini tahlil qilish orqali milliy dasturlari yaratish davlat fuqarolik xizmatida samarali boshqaruvning yangi mexanizmlari, dasturiy taʼminot resurslaridan jumladan elektron platformalardan foydalanish yuzasidan takliflar hamda mentorlikning tashkiliy iqtisodiy samaradorligi muhokama qilingan
ZAMONAVIY DASTURLAR YORDAMIDA MULTIMODAL TASHISHLAR VA LOGISTIKA TIZIMLARI SOHASIDAGI ILMIY TADQIQOTLARNING RIVOJLANISH YO‘NALISHLARINI ANIQLASH
Maqolada multimodal tashishlar va logistika tizimlari sohasidagi ilmiy tadqiqotlarning rivojlanish tendensiyalari Scopus xalqaro ma’lumotlar bazasi hamda VOSviewer dasturi yordamida tahlil qilingan. Tadqiqotda 1172 ta ilmiy maqola asosida kalit so‘zlarning o‘zaro bog‘liqligi, ilmiy yo‘nalishlarning rivojlanish bosqichlari va tadqiqotlar zichligi baholangan. Co-occurrence usuli yordamida 3150 ta muallif kalit so‘zidan 28 tasi tanlab olinib, ular asosida Network Visualization, Overlay Visualization va Density Visualization xaritalari shakllantirilgan. Tahlil natijalari multimodal transport, logistika, ta’minot zanjiri boshqaruvi, optimallashtirish algoritmlari hamda sun’iy intellekt texnologiyalari mazkur sohaning asosiy ilmiy yo‘nalishlari ekanligini ko‘rsatdi. Shuningdek, ilmiy tadqiqotlarning evolyutsiyasi va istiqbolli rivojlanish yo‘nalishlari aniqlandi. Olingan natijalar logistik terminallarni raqamli texnologiyalar asosida boshqarish hamda multimodal transport tizimlarini takomillashtirish bo‘yicha keyingi ilmiy izlanishlar uchun metodologik asos bo‘lib xizmat qiladi.
АНАЛИЗ ТЕНДЕНЦИИ РАЗВИТИЯ ТЕХНИКИ ДЛЯ УПЛОТНЕНИЯ ДАМБ
В статье предусмотрено анализ для исключения размыва дамбы водой, технология уплотнения частично механизирования и расходы рабочего времени и горюче-смазочных материалов в условиях типичных почв Сурхандарьинской области.
РАЗРАБОТКА ТЕХНОЛОГИИ ПОЛУЧЕНИЯ ЖИДКОГО И ТВЁРДОГО АНТИГОЛОЛЁДНОГО РЕАГЕНТА ИЗ МЕСТНЫХ СЫРЬЕВЫХ РЕСУРСОВ
Разработана технология получения жидких и твёрдых антигололёдных реагентов из местных сырьевых ресурсов: доломита, азотной кислоты и карбамида. Согласно рекомендациям НИИ «Узавтойул», жидкий и твёрдый реагент может быть использован для ликвидации гололёда на проезжей части автомобильных дорог при температуре до −32 °С. Рассчитана технико-экономическая эффективность применения разработанного антигололёдного реагента на автомобильных дорогах перевала «Камчик». На предприятии АО «Maxam-Chirchiq» освоено серийное производство жидких и твёрдых антигололёдных реагентов.
SUV RESURSLARIDAN FOYDALANISH VA AGROBIZNESNI DIVERSIFIKATSIYA QILISHDA XORIJIY MAMLAKATLAR TAJRIBASI
Maqolada suv resurslaridan oqilona va samarali foydalanish hamda agrobiznesni diversifikatsiya qilish bo‘yicha rivojlangan xorijiy mamlakatlar tajribasini o‘rganishga bag‘ishlangan tegishli takliflar ishlab chiqilgan.
KICHIK BIZNES SUBYEKTLARIGA JALB ETILGAN INVESTITSIYALARNING RAQOBATBARDOSHLIKKA TA’SIR ETUVCHI OMILLARI EKONOMETRIK TAHLILI (ANDIJON VILOYATI MISOLIDA)
Ushbu maqolada Andijon viloyati kichik biznes subyektlariga jalb etilgan investitsiyalar hajmiga raqobatbardoshlik omillarining ta’sir kuchi to‘rt xil ekonometrik model, ya’ni juft korrelyatsion tahlil, ko‘p omilli chiziqli regressiya, Kobb–Duglas ishlab chiqarish funksiyasi va standartlashtirilgan koeffitsiyentlar orqali miqdoriy baholangan. 2016–2025- yillar rasmiy statistik ma’lumotlari asosida investitsiyalar hajmi bilan kichik biznes subyektlari yalpi mahsuloti, sof tushum, asosiy vositalar, eksport va korxonalar soni o‘rtasidagi bog‘liqlik o‘rganilgan. Tahlil natijalariga ko‘ra, hududning bozor hajmi, ya’ni kichik biznes subyektlari yalpi mahsuloti investitsiyalarni belgilovchi eng kuchli raqobatbardoshlik omili ekanligi barcha to‘rt model bo‘yicha bir xilda tasdiqlangan, korxonalar sonining o‘sishi esa investitsiyalar hajmini kafolatlamasligi statistik jihatdan asoslangan.
RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA IQTISODIY MA’LUMOTLARNI TAHLIL QILISH VA QAYTA ISHLASH IMKONIYATLARI
Ushbu maqolada raqamli texnologiyalar asosida iqtisodiy ko‘rsatkichlarni tahlil qilish hamda xalqaro makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarni mamlakatimiz milliy iqtisodiyotiga muvofiqlashtirishning nazariy va amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Zamonaviy moliyaviy muhitda raqamli tranzaksiyalar, IoT qurilmalari va onlayn bank xizmatlari orqali hosil bo‘layotgan ma’lumotlar hajmining keskin ortishi an’anaviy ma’lumotlarni qayta ishlash usullariga jiddiy yuklama yaratmoqda. Tadqiqotda iqtisodiy ma’lumotlarni qayta ishlash uchun bulutli hisoblash texnologiyalariga asoslangan yondashuv taklif etilgan. Ushbu yondashuv ilg‘or ma’lumotlarni siqish usullari, tadqiqiy ma’lumotlar tahlili hamda bulutli ma’lumotlarni boshqarish mexanizmlaridan foydalanishga asoslanadi. Shuningdek, sun’iy intellektga asoslangan real vaqt rejimidagi tahlil vositalari tezkor va asoslangan boshqaruv qarorlarini qabul qilish samaradorligini oshirishi yoritilgan. Shu bilan birga, ma’lumotlar maxfiyligi, kechikishlar (latency) va mavjud tizimlar bilan integratsiya qilish kabi dolzarb muammolar ham tahlil qilingan.
TADBIRKORLIK SUBYEKTLARI FAOLLIGINI OSHIRISHDA O‘ZINI O‘ZI BAND QILISH TIZIMINING ROLI
Ushbu maqolada o‘zini o‘zi band qilish tizimining tadbirkorlik subyektlari faolligini oshirishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Tadqiqotda o‘zini o‘zi band qilish institutining O‘zbekistonda shakllanish bosqichlari, uning rasmiy tadbirkorlikka o‘tish uchun “ko‘prik” vazifasini bajarishi, soliq va moliyaviy rag‘batlantirish mexanizmlari hamda mavjud tizimli muammolar ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari o‘zini o‘zi band qilish tizimini takomillashtirish kichik tadbirkorlik subyektlari sonini ko‘paytirish, norasmiy bandlikni qisqartirish va aholi daromadlarini legallashtirish uchun muhim omil ekanligini ko‘rsatadi.
HUDUDIY MEHNAT BOZORINI RAQAMLI BOSHQARISH: ISH O‘RNI SIFATI PASPORTI VA ELEKTRON ISH O‘RINLARI XARITASI ARXITEKTURASI
Maqolada hududiy mehnat bozorini raqamli boshqarish uchun alohida elektron xizmatlar emas, balki ma’lumotlarning yagona hayotiy sikliga tayangan integratsiyalashgan arxitektura taklif etiladi. Tadqiqotning maqsadi mahalla, ish bilan bandlik organlari, ta’lim tashkilotlari, ish beruvchilar, soliq va ijtimoiy himoya tizimlaridagi ma’lumotlarni ish o‘rni sifati pasporti hamda elektron ish o‘rinlari xaritasi orqali boshqaruv qaroriga aylantirish mexanizmini asoslashdan iborat. Tizimli, institutsional va jarayonli tahlil, ma’lumotlar oqimini modellashtirish hamda indikatorlarni guruhlash usullaridan foydalanildi. Natijada rasmiylik, daromadlilik, barqarorlik, malakaga moslik, ijtimoiy kafolatlar, mehnat xavfsizligi va kasbiy rivojlanishni qamrab oluvchi ish o‘rni sifati pasporti ishlab chiqildi. Elektron xarita uchun ma’lumot manbalari, integratsiya qatlami, tahliliy modullar, boshqaruv panellari va teskari aloqa konturi belgilandi. Taklif etilgan arxitektura ishga joylashtirish sonini hisoblashdan sifatli va barqaror mehnat natijasini boshqarishga o‘tish imkonini beradi.
AVTOMOBIL YO‘LLARI QURILISHI XIZMATLARIDA INNOVATSIYALARNING IQTISODIY SAMARADORLIKKA TA’SIRI VA ULARNI JORIY ETISHNING NAZARIY ASOSLARI
Zamonaviy iqtisodiyotda texnologik innovatsiyalar iqtisodiy o‘sish va raqobatbardoshlikni ta’minlovchi muhim omillardan biri hisoblanadi. Avtomobil yo‘llari qurilishi xizmatlari sohasida texnologik innovatsiyalarni joriy etish qurilish jarayonlarining samaradorligini oshirish, yo‘l qoplamasining sifati va xizmat muddatini yaxshilash, shuningdek, ekspluatatsiya xarajatlarini kamaytirishga xizmat qiladi. Mazkur maqolada texnologik innovatsiyalarning mohiyati va tasnifi, ularning iqtisodiy samaradorlikka ta’siri hamda avtomobil yo‘llari qurilishi xizmatlari sohasida joriy etishning nazariy asoslari tahlil qilingan.
HUDUDLARDA QURILISH XIZMATLARI SOHASINI RIVOJLANISHINING IQTISODIY HOLATI TAHLILI
Hozirgi vaqtda qurilish xizmatlari sohasining rivojlanish holatini baholash bilan bog‘liq masalalar dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi. Shu nuqtai nazardan, mazkur maqolada hududlarda qurilish xizmatlari sohasining rivojlanish holati va uning iqtisodiy ko‘rsatkichlari tahlil qilingan. Tahlil natijalari asosida sohaning rivojlanish tendensiyalari hamda iqtisodiy samaradorligini tavsiflovchi omillar yoritilgan.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕХАНИЗМА ОЦЕНКИ И РАЗВИТИЯ ПОТЕНЦИАЛА РУКОВОДЯЩИХ КАДРОВ В СИСТЕМЕ ГОСУДАРСТВЕННОГО И ХОЗЯЙСТВЕННОГО УПРАВЛЕНИЯ НА ОСНОВЕ ТЕХНОЛОГИЙ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА: ЗАРУБЕЖНЫЙ ОПЫТ И ЕГО ТРАНСФОРМАЦИЯ В УЗБЕКИСТАНЕ
В статье исследуются методы совершенствования оценки и развития лидерского потенциала в системе государственного и хозяйственного управления с применением технологий искусственного интеллекта. Рассматриваются теоретические и практические аспекты данной проблемы. Основная цель исследования — изучение опыта использования ИИ в HR-процессах государственных служб США, Великобритании, Франции, Сингапура, ОАЭ и Китая, а также определение перспектив его внедрения в Узбекистане. Методология исследования включает системный подход, сравнительно-правовой анализ и изучение нормативных документов. В работе рассмотрены основные модели внедрения ИИ: стратегическая, централизованная, децентрализованная и гибридная. Выявлены ключевые проблемы, включая качество данных, прозрачность алгоритмов, дефицит квалифицированных специалистов и этические вопросы. В Узбекистане особое внимание уделяется институциональным реформам, созданию Центра оценки руководящих кадров, использованию платформы AssessPro и внедрению инновационных технологий, включая электроэнцефалографию. Результаты исследования показали, что время оценки кандидатов сократилось с семи часов до 80 минут. Узбекистан улучшил свои позиции на 17 пунктов в международном рейтинге применения ИИ. На основе зарубежного опыта и национальных особенностей разработаны рекомендации по развитию прогнозной аналитики, персонализированного обучения и интеграции ИИ в процессы стратегического планирования.
THE COMPOSITION OF SOLID PROPELLANT IN MODEL ROCKETS AND ITS EFFECT ON FLIGHT PERFORMANCE: A COMPARATIVE STUDY OF BIOMASS CATALYSIS AND GRAIN GEOMETRY
This paper investigates the influence of solid-propellant composition on the flight performance of model rockets from two complementary perspectives: chemical catalysis and propellant-grain geometry. The conventional potassium nitrate– sugar (KNSU/KNSB) formulation is typically catalyzed with iron(III) oxide (Fe₂O₃); however, this study examines tobacco ash, a low-cost, waste-derived biomass material containing calcium carbonate (CaCO₃), potassium carbonate (K₂CO₃), and trace metal oxides, as a potentially resource-efficient alternative. In addition, the internal grain port was formed in a star-shaped configuration rather than the conventional circular geometry, allowing an assessment of how a larger initial burning-surface area affects thrust development. Experimental data obtained through static-fire testing and flight telemetry indicate that the incorporation of tobacco ash was associated with higher measured burn-rate and specific-impulse values than those recorded for the standard and Fe₂O₃-catalyzed formulations. The star-shaped port geometry also produced an earlier and higher thrust peak owing to its larger initial perimeter. Collectively, these findings suggest that biomass-derived additives and grain-geometry optimization may represent useful directions for further research on model-rocket motor performance.
O‘ZBEKISTONDA ICHKI TURIZM XIZMATLARINI DIVERSIFIKATSIYA QILISH DARAJASINI BAHOLASHNING IQTISODIY KO‘RSATKICHLARI VA METODIK YONDASHUVLARINING BUGUNGI HOLATI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida ichki turizm xizmatlarini diversifikatsiya qilish darajasini baholashga xizmat qiluvchi iqtisodiy ko‘rsatkichlar, jumladan, xizmat turlarining tarkibi, hududiy taqsimot ulushi, Herfindahl– Hirschman indeksi (HHI), mavsumiylik koeffitsiyenti va daromadlar diversifikatsiyasi hamda ularni baholashning metodik yondashuvlari 2015–2025-yillar kesimida tahlil qilingan. Tadqiqotda O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlari, “O‘zbekiston bo‘ylab sayohat qilaylik!” dasturi doirasidagi hisobotlar va ilmiy tadqiqotlar asosida deskriptiv statistika, dinamik qatorlar tahlili hamda tarkibiy tahlil usullaridan foydalanilgan. Tadqiqot natijalari ichki sayohatlar soni 2015-yildagi 1,9 mln tadan 2025-yilda 25,7 mln tagacha oshganini ko‘rsatdi. Ichki turizm xizmatlarining diversifikatsiya darajasi o‘rtacha bo‘lib, Herfindahl–Hirschman indeksi 2200–2800 oralig‘ida shakllangan. Shu bilan birga, joylashtirish xizmatlari hamda markaziy hududlarning ustun mavqeyi saqlanib qolgan. Amaldagi metodik yondashuvlar, asosan, deskriptiv xususiyatga ega bo‘lib, Herfindahl–Hirschman va Gini indekslari kabi zamonaviy baholash vositalarini kengroq qo‘llash sohani kompleks tahlil qilish imkoniyatlarini yanada oshiradi. Maqolada ichki turizm xizmatlarini diversifikatsiya qilish va sohani barqaror rivojlantirishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ ОДЕЖДЫ ДЛЯ ВОЕННО-ПОЛЕВЫХ СЛУЖАЩИХ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ НАНОТЕХНОЛОГИЙ
В статье рассматриваются перспективы применения нанотехнологий при проектировании одежды для военно-полевых служащих. Актуальность исследования обусловлена необходимостью повышения гигиенической безопасности и эксплуатационных характеристик военной формы в условиях длительного ношения и ограниченных возможностей проведения гигиенических процедур. Цель работы заключается в разработке проектных решений одежды с использованием наноматериалов, обладающих антибактериальными свойствами.
SURXONDARYO VILOYATIDA DAVLAT TOMONIDAN KICHIK BIZNES SOHASIGA INVESTITSIYALARNI JALB ETISH HOLATI
Ushbu maqolada Surxondaryo viloyatida davlat tomonidan kichik biznes sohasiga investitsiyalarni jalb etish holati tahlil qilingan. Investitsiyalarni qo‘llab-quvvatlashning amaldagi mexanizmlari va ularning samaradorligi baholangan. Shuningdek, mavjud muammolar aniqlanib, investitsion faollikni oshirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
DAROMADLAR TAQSIMOTI VA AYIRBOSHLASH MUNOSABATLARIDA IQTISODIY ADOLAT: NAZARIY YONDASHUVLAR VA BAHOLASH MEZONLARI
Mazkur maqolada daromadlar taqsimoti va ayirboshlash munosabatlarida iqtisodiy adolatning nazariy asoslari, ilmiy yondashuvlari hamda uni baholash mezonlari kompleks tahlil qilingan. Iqtisodiy adolatga oid klassik va zamonaviy iqtisodiy nazariyalar qiyosiy tahlil qilinib, daromadlar taqsimoti va ayirboshlash munosabatlarini bir-biri bilan uzviy bog‘langan yagona iqtisodiy tizim sifatida baholash zarurligi asoslangan. Shuningdek, iqtisodiy adolatni faqat daromadlarning yakuniy taqsimoti orqali emas, balki iqtisodiy imkoniyatlar, institutlar sifati, bozor munosabatlarining shaffofligi, axborot tengligi va real farovonlik natijalari bilan birgalikda baholash zarurligi asoslab berilgan. Taklif etilgan nazariy yondashuvlar iqtisodiyot nazariyasini rivojlantirish, iqtisodiy adolatni baholash metodologiyasini takomillashtirish hamda kelgusida daromadlar taqsimoti va ijtimoiy-iqtisodiy adolat sohasidagi amaliy tadqiqotlarni rivojlantirish uchun nazariy asos bo‘lib xizmat qiladi.
O‘ZBEKISTONDA DAVLAT MULKINI XUSUSIYLASHTIRISHDA MOLIYAVIY MEXANIZMLARNI TAKOMILLASHTIRISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI
Ushbu maqolada O‘zbekistonda davlat mulki obyektlarini xususiylashtirish jarayonlarida qo‘llanilayotgan moliyaviy mexanizmlarning amaldagi holati baholanib, ularning samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiy-amaliy yondashuvlar ishlab chiqilgan. Tadqiqot davomida ayrim davlat mulki obyektlarining savdolarda sotilish darajasi pastligi, ijaraga berilgan davlat ko‘chmas mulk obyektlarini ijarachilar tomonidan to‘g‘ridan-to‘g‘ri sotib olish imkoniyatlarining cheklanganligi, muayyan shartlar asosida sotish tartibining huquqiy jihatdan yetarli darajada tartibga solinmagani hamda markazlardan uzoqda joylashgan hududlarda uzoq muddatli bo‘lib-bo‘lib to‘lash mexanizmlarining yetarlicha qo‘llanilmayotgani aniqlandi. Mazkur masalalarni hal etishga qaratilgan mualliflik takliflari ishlab chiqilib, ularni amaliy qo‘llash imkoniyatlari va kutilayotgan natijalari baholandi. Taklif etilgan yondashuvlar davlat mulkini xususiylashtirish jarayonlarining samaradorligini oshirish, davlat aktivlarini iqtisodiy aylanmaga kengroq jalb etish hamda xususiy sektor ishtirokini kengaytirishga xizmat qilishi mumkin.