ijtimoy-iqtisodiy, innovatsion texnologik, fan va ta’limga oid ilmiy-amaliy jurnal
ИНСТИТУЦИОНАЛЬНЫЕ И ТЕХНОЛОГИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ЦИФРОВОЙ ТРАНСФОРМАЦИИ ЖЕЛЕЗНОДОРОЖНОГО ТРАНСПОРТА УЗБЕКИСТАНА
В статье рассматриваются ключевые направления и результаты цифровой трансформации железнодорожной отрасли Республики Узбекистан как стратегического фактора устойчивого экономического роста и повышения инвестиционной привлекательности. Показано, что внедрение цифровых платформ, интеллектуальных систем управления движением, аналитики больших данных и современных решений в области кибербезопасности способствует повышению операционной эффективности, снижению издержек и росту прозрачности процессов. Особое внимание уделено развитию Единой системы идентификации OneID, обеспечивающей высокий уровень защиты персональных данных и надежный доступ к цифровым сервисам. Проанализирована роль межведомственного электронного взаимодействия в сокращении административных барьеров и ускорении логистических и таможенных процедур. В статье также рассматриваются институциональные и кадровые аспекты цифровизации, включая программы повышения цифровых компетенций персонала и внедрение международных стандартов управления данными и информационной безопасности. Представлены перспективные инвестиционные проекты и прогнозные показатели развития цифрового потенциала отрасли до 2030 года. Сделан вывод о том, что комплексная цифровая трансформация железнодорожного транспорта усиливает позиции Узбекистана как ключевого логистического хаба Центральной Азии и формирует долгосрочные конкурентные преимущества в глобальной цифровой экономике
Copyright (c) 2026 MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
TRANSPORT TIZIMIGA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNI JORIY ETISH VA TAKOMILLASHTIRISH USULLARI
Maqolada raqamli texnologiyalardan foydalanish orqali jamoat transporti tizimi samaradorligini oshirish, xizmat ko‘rsatish sifatini yaxshilash, sun’iy intellekt tizimlari yordamida jamoat transporti yo‘nalishlari tarmog‘ini kengaytirish hamda harakat tarkibini zamonaviy raqamli texnologiyalar asosida boshqarish masalalari ko‘rib chiqiladi. Ma’lumki, takomillashtirilgan jamoat transporti tizimi nafaqat yo‘llardagi tirbandliklarning oldini olishda, balki yo‘lovchilarning xavfsiz va tezkor harakatlanishini ta’minlashda hamda ekologik yuklamani kamaytirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Raqamli texnologiyalarga mobil ilovalar, blokcheyn texnologiyalari, GPS tizimlari, mobil qurilmalar, Big Data (katta hajmdagi ma’lumotlar) va dasturiy ta’minot misol bo‘la oladi.
QURILISH MATERIALLARI ISHLAB CHIQARUVCHI KORXONALARNING SIFAT MENEJMENTI TIZIMINI BAHOLASH
Mazkur maqolada qurilish materiallari ishlab chiqaruvchi korxonalarda sifat menejmenti tizimini baholash masalalari ilmiy va amaliy jihatdan tahlil qilingan. ISO 9001:2015 standarti talablari asosida sifat menejmenti tizimining ishlab chiqarish jarayonlariga ta’siri statistik ma’lumotlar yordamida baholanib, mahsulot nuqsonlari ulushi, iste’molchilar shikoyatlari, qayta ishlash xarajatlari va ishlab chiqarish samaradorligi kabi ko‘rsatkichlar tahlil qilingan. Shuningdek, sifat menejmenti tizimini formal joriy etish bilan uning amaliy samaradorligi o‘rtasidagi farq ochib berilgan hamda SMT (sifat menejmenti tizimi)ni baholashda standart talablarini sohaviy texnologik ko‘rsatkichlar bilan uyg‘unlashtirish zarurligi asoslangan. Olingan natijalar qurilish materiallari ishlab chiqaruvchi korxonalarda sifat menejmenti tizimini takomillashtirish va boshqaruv qarorlarini qabul qilish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi
TURIZM OBYEKTLARINI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA RIVOJLANTIRISHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMLARI
Turizmda innovatsiyalarni boshqarish va loyihalarni boshqarish mijozlarga xizmat ko‘rsatish jarayonining samaradorligi va qulayligini oshirishga xizmat qiluvchi muhim tashkiliy-iqtisodiy omillar hisoblanadi. Turizmda innovatsion boshqaruv yangi mahsulot va xizmatlarni ishlab chiqish, zamonaviy raqamli texnologiyalar hamda ilg‘or marketing usullarini joriy etish, shuningdek, innovatsion yechimlarni shakllantirish maqsadida turli kompaniya va tashkilotlar bilan samarali hamkorlikni yo‘lga qo‘yishni nazarda tutadi. Turizm loyihalarini boshqarish esa yangi turistik marshrutlarni ishlab chiqish, infratuzilma obyektlarini barpo etish hamda yirik turistik tadbirlarni tashkil etish kabi yo‘nalishlarda loyihalarni rejalashtirish, tashkil etish, amalga oshirish va nazorat qilish jarayonlarini o‘z ichiga oladi. Mazkur yondashuvlar turizm sohasining barqaror rivojlanishiga, raqobatbardoshligini oshirishga va xizmatlar sifatini yangi bosqichga olib chiqishga xizmat qiladi
КАЧЕСТВО КРЕДИТНОГО ПОРТФЕЛЯ БАНКОВ УЗБЕКИСТАНА ЧЕРЕЗ ПРИЗМУ ПРОБЛЕМНЫХ КРЕДИТОВ
В статье анализируется состояние проблемных кредитов банков Узбекистана как одного из ключевых индикаторов устойчивости банковской системы. Рассматриваются динамика и структура NPL, а также их влияние на уровень кредитных рисков и финансовую устойчивость банков. Подчёркивается, что формальный рост объёмов кредитования не всегда сопровождается повышением качества активов, в то время как анализ проблемных кредитов позволяет более объективно оценить состояние кредитного портфеля. В заключительной части статьи определяются приоритетные направления повышения эффективности управления кредитными рисками
ВЛИЯНИЕ ЛИБЕРАЛИЗАЦИИ И РЫНОЧНЫХ МЕХАНИЗМОВ НА РАЗВИТИЕ ОВЦЕВОДСТВА И КАРАКУЛЕВОДСТВА В ГЛОБАЛЬНОМ МАСШТАБЕ
В статье анализируется влияние процессов либерализации и рыночных механизмов на развитие овцеводства и каракулеводства в глобальном масштабе. В ходе исследования рассмотрены зарубежные и отечественные научные работы, а также опыт ряда стран с различным уровнем экономической либерализации. Показано, что либерализация способствует усилению конкуренции, повышению эффективности производства, внедрению инновационных технологий и расширению экспортного потенциала. Вместе с тем выявлены и негативные последствия, включая вытеснение малых производителей, усиление экологических рисков и концентрацию рыночной власти в руках крупных аграрных компаний. Особое внимание уделяется возможности адаптации международного опыта к условиям Узбекистана, где предлагается стратегия «умной либерализации», основанная на сочетании рыночных стимулов с государственными инвестициями в племенную базу, инфраструктуру и поддержку фермерских хозяйств.
BARQAROR INVESTITSIYALAR: IQTISODIYOTDAGI ROLI VA DOLZARBLIGI
Ushbu maqolada barqaror investitsiyalarning asosiy tamoyillari tizimli ravishda yoritilgan. Tadqiqotda ekologik, ijtimoiy va korporativ boshqaruv jihatlarini qamrab oluvchi ESG mezonlarining investitsiya qarorlaridagi o‘rni va ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, so‘nggi yillarda barqaror rivojlanishning konseptual asoslari Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan belgilangan “Barqaror rivojlanish kun tartibi” doirasida Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishga yo‘naltirilgan moliyalashtirish mexanizmlari va yangi yondashuvlar bilan boyib borayotgani asoslab berilgan. Barqaror investitsiyalar Barqaror rivojlanish maqsadlarini amalga oshirishga xizmat qiluvchi global tashabbusning muhim tarkibiy qismi bo‘lib, ularning mohiyati kelajak avlodlar uchun sayyoramizning tabiiy va energetik salohiyatini asrash, shuningdek, ijtimoiy va madaniy tizimlarning barqarorligini ta’minlashdan iborat.
KRAUDFANDING – BARQAROR RIVOJLANISHNI AMALGA OSHIRISH UCHUN INNOVATSION MOLIYAVIY VOSITA SIFATIDA
Maqolada kraudfandingning mohiyati, afzalliklari va maqsadlari ilmiy jihatdan tahlil qilinib, uning turli loyihalarni moliyalashtirishdagi o‘rni va ahamiyati yoritilgan. Tadqiqotning asosiy nazariy konstruktsiyalari va xulosalari barqaror rivojlanish nazariyasining kontseptual doirasi hamda yashil tarmoq iqtisodiyoti konsepsiyalariga asoslanadi. Shuningdek, kraudfanding texnologiyalarining yashil moliya tizimida ekologik yo‘naltirilgan loyihalarning moliyaviy va tijorat samaradorligini oshirish imkoniyatlari mavjudligi asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari yashil kraudfandingning yashil moliya ekotizimi uchun muhim va mos moliyaviy mexanizm ekanligini ko‘rsatadi, chunki u global jamoaviy investitsiya muhitida yashil investitsiyalarni tanlashni qo‘llab-quvvatlaydi hamda barqaror rivojlanish g‘oyalarining taqsimlangan manbalarini moliyaviy resurslar bilan samarali bog‘lash imkonini yaratadi.
FUQAROLIK JAMIYATI INSTITUTLARINI DAVLAT TOMONIDAN QOʻLLAB-QUVVATLASHDA MOLIYAVIY BOSHQARUV SAMARADORLIGINI OSHIRISH MASALALARI
Ushbu maqolada fuqarolik jamiyati institutlarini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash jarayonida moliyaviy boshqaruv samaradorligini oshirish masalalari yoritiladi. Unda budjet mablagʻlari va grantlar taqsimotida shaffoflik hamda hisobdorlikni kuchaytirish, natijaga yoʻnaltirilgan budjetlashtirish (indikatorlar asosida rejalashtirish va monitoring), subsidiya va ijtimoiy buyurtmalar mexanizmlarini takomillashtirish, xarajatlar tejamkorligini baholash (cost-effectiveness) hamda risklarni boshqarish yondashuvlari tahlil qilinadi. Shuningdek, raqamli nazorat va ochiq ma’lumotlar (e-portal, elektron hisobot) orqali moliyaviy intizomni mustahkamlash, audit va ichki nazorat tizimlarini uygʻunlashtirish, natijadorlikni oʻlchashda output–outcome ko‘rsatkichlaridan foydalanish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqiladi
QISHLOQ XO‘JALIGI MAHSULOTLARI UCHUN BARQAROR BREND QIYMATINI SHAKLLANTIRISH STRATEGIYALARI
Mazkur maqolada qishloq xo‘jaligi mahsulotlari uchun barqaror brend qiymatini shakllantirishning nazariy va amaliy jihatlari yoritilgan. Tadqiqotda mahsulot sifati, ekologik tozalik, hududiy identifikatsiya, ijtimoiy mas’uliyat va raqamli marketingning brend kapitaliga ta’siri tizimli ravishda tahlil qilingan. Jahon ilmiy yondashuvlari asosida barqaror brendlash konsepsiyasining agrar sohada qo‘llanish imkoniyatlari ochib berilgan. Shuningdek, barqaror brend qiymatini yaratishning bosqichma-bosqich algoritmik modeli taklif etilgan. Tadqiqot natijalari O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining eksport salohiyatini oshirish va xalqaro bozorlarda raqobatbardosh milliy brendlarni shakllantirishga xizmat qiladi.
TADBIRKORLIK SUBYEKTLARI INVESTITSION JOZIBADORLIGINI OSHIRISHDA KORPORATIV BOSHQARUVNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Maqolada O‘zbekiston Respublikasida tadbirkorlik subyektlari investitsion jozibadorligini oshirishda korporativ boshqaruvning tutgan o‘rni va aksiyalar nazorat paketiga ega bo‘lgan kompaniyalar faoliyatining o‘ziga xos jihatlari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Xalqaro standartlar, davlat ishtirokidagi korxonalar transformatsiyasi, axborot shaffofligi talablarining kuchayishi, investorlar bilan ishlash bo‘limlarining joriy etilishi hamda korporativ boshqaruv mexanizmlarining samaradorligi investitsion risklarni kamaytirish va kapitallashtirishni oshirish omillari sifatida baholanadi
AVTOTRANSFORMATORLARNING TASHQI MAGNIT MAYDONINING MATEMATIK MODELI
Mazkur maqolada avtotransformatorlarning tashqi magnit maydonining (TMM) paydo bo‘lish mexanizmi, uning nazariy tahlil usullari hamda amaliy ahamiyati tahlil qilingan. Adabiyotlar tahlili asosida analitik, ekvivalent magnit zanjir va sonli modellashtirish usullarining afzalliklari hamda cheklovlari ko‘rib chiqilgan. Olingan xulosalar avtotransformatorlarni loyihalash va elektromagnit muvofiqlikni ta’minlashda qo‘llanilishi mumkin.
O‘ZBEKISTON VA JAHON AMALIYOTIDA BUDJET MUASSASALARIDA BUXGALTERIYA HISOBINING RIVOJLANISHIGA RETROSPEKTIV TAHLIL
Mazkur ishda O‘zbekiston va jahon amaliyotida budjet muassasalarida buxgalteriya hisobining shakllanishi hamda rivojlanish bosqichlari retrospektiv tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida milliy va xalqaro tajriba qiyosiy jihatdan o‘rganilib, budjet hisobining takomillashuv tendensiyalari yoritiladi. Olingan natijalar davlat moliyasini boshqarish tizimida buxgalteriya hisobini yanada rivojlantirishga xizmat qiladi
TIJORAT BANKLARIDA MUAMMOLI KREDITLARNI BOSHQARISH TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH: RISKGA ASOSLANGAN YONDASHUV VA AMALIY MEXANIZMLAR
Ushbu maqolada tijorat banklarida muammoli kreditlarni boshqarish tizimini takomillashtirish masalalari riskga asoslangan yondashuv nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. Tadqiqotda muammoli kreditlar shakllanishiga ta’sir etuvchi ichki va tashqi risk omillari aniqlanib, ularni boshqarishning zamonaviy mexanizmlari ko‘rib chiqiladi. Kredit risklarini erta aniqlash, baholash va monitoring qilish jarayonlarining ahamiyati asoslab beriladi. Shuningdek, muammoli kreditlar bilan ishlashda restrukturizatsiya va undirish mexanizmlarini takomillashtirishning amaliy jihatlari yoritiladi. Tadqiqot natijalari tijorat banklarida kredit portfeli sifatini oshirish va moliyaviy barqarorlikni mustahkamlashga qaratilgan ilmiy xulosalar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
TIJORAT BANKLARI DEPOZIT BAZASINI MUSTAHKAMLASHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada tijorat banklari depozit bazasini mustahkamlashning o‘ziga xos xususiyatlari, uning bank faoliyati barqarorligini ta’minlashdagi iqtisodiy ahamiyati hamda moliyaviy resurslarni shakllantirishdagi roli kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida depozit bazasining bank likvidligi, kreditlash salohiyati va risklarni boshqarish tizimidagi o‘rni nazariy hamda amaliy jihatdan yoritib beriladi. Shuningdek, aholi va xo‘jalik yurituvchi subyektlarning bo‘sh pul mablag‘larini tijorat banklariga jalb etish mexanizmlarini takomillashtirish, depozit mahsulotlarini diversifikatsiyalash, depozit siyosatini samarali amalga oshirish hamda banklar o‘rtasida raqobatbardoshlikni oshirish masalalariga alohida e’tibor qaratiladi. Tadqiqot natijalari tijorat banklari depozit bazasini mustahkamlash orqali bank tizimining moliyaviy barqarorligini ta’minlash va iqtisodiy rivojlanishni qo‘llab-quvvatlash imkoniyatlarini aniqlashga xizmat qiladi.
DAVLAT-XUSUSIY SHERIKLIGI ASOSIDA OLIY TA’LIM TIZIMINI TRANSFORMATSIYA QILISHNING KONSEPTUAL MODELI
Mazkur ilmiy maqolada oliy ta’lim tizimini davlat-xususiy sherikligi (DXSh) asosida transformatsiya qilishning konseptual modeli ishlab chiqilgan. Tadqiqotda oliy ta’limni modernizatsiya qilish jarayonida davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlikning institutsional, iqtisodiy va boshqaruv mexanizmlari tizimli ravishda tahlil qilingan. Konseptual model davlatning strategik tartibga soluvchi roli, xususiy sektorning investitsion va innovatsion salohiyati hamda universitetlarning institutsional avtonomiyasini uyg‘unlashtirishga qaratilgan. Model oliy ta’lim infratuzilmasini rivojlantirish, ta’lim sifatini oshirish, moliyaviy barqarorlikni ta’minlash va boshqaruv samaradorligini kuchaytirishni nazarda tutadi. Tadqiqot natijalari oliy ta’lim sohasida DXShni boshqarish metodologiyasini takomillashtirish va milliy transformatsiya modeliga ilmiy-amaliy asos yaratishga xizmat qiladi
GEODEZIYA VA GIS TEXNOLOGIYALARINING INTEGRATSIYASI
Ushbu maqolada geodeziya va geografik axborot tizimlari (GIS) texnologiyalarining o‘zaro integratsiyasi, ularning zamonaviy geoinformatsion ta’minotdagi ahamiyati hamda amaliy qo‘llanilish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Geodezik o‘lchovlar asosida olinadigan yuqori aniqlikdagi fazoviy ma’lumotlarni GIS muhitida qayta ishlash, saqlash va tahlil qilish jarayonlari yoritib beriladi. Shuningdek, qurilish, yer kadastri, shaharsozlik hamda tabiiy resurslarni boshqarish sohalarida integratsiyalashgan tizimlardan foydalanish samaradorligi ilmiy asosda ko‘rsatib o‘tiladi
RESPUBLIKADA UY-JOY QURILISHI SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA DAVLAT VA XUSUSIY SEKTOR HAMKORLIGINING O‘RNI
Mazkur maqola O‘zbekiston Respublikasida uy-joy qurilishi sohasida davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi hamkorlik (Public-Private Partnership)ning samaradorlikni oshirishdagi o‘rni va ahamiyatini o‘rganadi. Maqolada xalqaro va milliy tajriba asosida davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarining uy-joy ta’minotiga qo‘shgan hissasi tahlil qilinadi, samaradorlik omillari, ishtirokchi tomonlar resurslari hamda ijtimoiy va iqtisodiy samaralarni oshirish yo‘llari ochiqlanadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, davlat siyosati, qonunchilik bazasi va xususiy sektorning aktiv ishtiroki uy-joy qurilishini tezlashtirish hamda sifatini yaxshilash uchun muhim elementlardir
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ СИСТЕМЫ СОЦИАЛЬНО-ТРУДОВЫХ ОТНОШЕНИЙ НА ПРЕДПРИЯТИЯХ ЖЕЛЕЗНОДОРОЖНОГО ТРАНСПОРТА АО «УЗБЕКИСТОН ТЕМИР ЙУЛЛАРИ» В УСЛОВИЯХ СТРУКТУРНЫХ РЕФОРМ
В статье исследуются направления совершенствования системы социально-трудовых отношений на предприятиях железнодорожного транспорта в условиях структурных реформ. На примере АО «Узбекистон темир йуллари» на основе содержательного и статистического анализа показано влияние организационно- экономических преобразований на кадровую стабильность, оплату труда, мотивацию персонала и развитие социального партнёрства. Методологическую основу исследования составили системный и институциональный подходы, анализ нормативных и корпоративных документов, а также анализ динамики ключевых показателей социально-трудовых отношений за 2019–2024 гг.
KASBLARNI MODERNIZATSIYA QILISH VA MEHNAT BOZORINING YANGI MODELINI BARPO ETISH
Bu maqolada O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Oliy Majlis va O‘zbekiston xalqiga Murojaatnomasida hozirgi vaqtda yangi texnologiyalar, raqamlashtirish va sun’iy intellekt ta’sirida dunyoda ish o‘rinlarining soni, shakli va mazmuni keskin o‘zgarishi, yaqin besh yilda mavjud kasblarning 30 foizi to‘liq avtomatlashtirilishi, mamlakatimizdagi mehnat bozori mutlaqo yangi arxitektura asosida — kasb, malaka, texnologiya va ta’limni birlashtiradigan yagona mexanizm sifatida ishlashini ta’minlash bo‘yicha mualliflarning tahlil va takliflari bayon etilgan.
O‘ZBEKISTONDA AVTOMOBIL BIZNESINING RIVOJLANISH TENDENSIYALARI
Mazkur maqolada O‘zbekistonda avtomobil biznesining rivojlanish tendensiyalari, uning milliy iqtisodiyotdagi o‘rni va ahamiyati hamda sohaning hozirgi holati kompleks tarzda tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida avtomobil ishlab chiqarish, sotish va servis xizmatlari tizimining rivojlanishiga ta’sir etuvchi asosiy omillar aniqlangan, ichki bozor imkoniyatlari va mavjud muammolar SWOT-tahlil asosida baholangan. Shuningdek, ekologik talablarning kuchayishi, elektromobillar bozorining shakllanishi hamda servis xizmatlari kon’yunkturasidagi o‘zgarishlarning avtomobil biznesiga ta’siri atroflicha yoritilgan. Olingan natijalar avtomobil biznesini barqaror rivojlantirish, servis xizmatlari sifatini oshirish va sohaning raqobatbardoshligini kuchaytirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqish uchun ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi.
QISHLOQ JOYLARIDA MEHNAT RESURSLARIDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGINI BAHOLASH USULLARI
Maqolada qishloq joylarida mehnat resurslaridan foydalanish samaradorligini baholash masalasining dolzarbligi, ilmiy-amaliy ahamiyati hamda metodologik asoslari yoritilgan. Mehnat resurslaridan foydalanish samaradorligini baholash bo‘yicha mavjud usullar tahlil qilinib, ularning afzalliklari va kamchiliklari aniqlangan. Tadqiqot natijalariga asoslanib, qishloq joylarida mehnat resurslaridan foydalanish samaradorligini baholashning takomillashtirilgan usullari taklif etilgan.
ЭКОНОМИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА ЭКСПЛУАТАЦИОННОЙ УСТОЙЧИВОСТИ МАЛОМОЩНЫХ СЕТЕВЫХ СОЛНЕЧНЫХ ФОТОЭЛЕКТРИЧЕСКИХ СТАНЦИЙ В УСЛОВИЯХ УЗБЕКИСТАНА
В статье проводится экономическая оценка эксплуатационной устойчивости маломощных сетевых фотоэлектрических станций в условиях Республики Узбекистан за период 2024—2025 гг. Представлены количественные взаимосвязи между показателями надёжности, включая фактическую выработку и потери вследствие простоев, и экономическими параметрами функционирования, в том числе затратами на техническое обслуживание, потерями доходов от генерации и приведённой себестоимостью электроэнергии. Показано, что повышение эксплуатационной устойчивости солнечных фотоэлектрических станций на 1-3 процентных пункта в исследуемый период приводило к снижению потерь выработки до 8 %, что, в свою очередь, обеспечивало сокращение приведённой себестоимости электроэнергии на 7-12 %. Обосновано, что эксплуатационная устойчивость должна рассматриваться не только как техническая, но и как финансово-экономическая категория
MINTAQADA PARRANDACHILIK SANOATINI RIVOJLANTIRISHGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR VA ULARNING IQTISODIY SAMARADORLIKKA TA’SIRI
Mazkur maqolada mintaqada parrandachilik sanoatini rivojlantirishga ta’sir etuvchi asosiy iqtisodiy, ishlab chiqarish va institutsional omillar tahlil qilingan. Tadqiqotda Qashqadaryo viloyati parrandachilik korxonalari faoliyati misolida sanoat ishlab chiqarish hajmi, yem-xashak bazasi, investitsiyalar, texnologik daraja va davlat qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarining ta’siri statistik usullar yordamida baholangan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, parrandachilik sanoatini rivojlantirishda resurslar bilan ta’minlanganlik va investitsion faollik hal qiluvchi ahamiyatga ega ekanligi aniqlangan hamda tarmoq samaradorligini oshirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
INNOVATSION BANK EKOTIZIMLARINING TIJORAT BANKLARI RIVOJLANISHIDAGI ROLI
Raqamli texnologiyalar bank faoliyatining mazmuni hamda uni tashkil etish mexanizmlarini tubdan o‘zgartirmoqda. Ushbu sharoitda banklar alohida moliyaviy institut sifatida emas, balki fintech kompaniyalari, raqamli platformalar va texnologik xizmat ko‘rsatuvchilar bilan o‘zaro bog‘langan integratsiyalashgan tizimlar sifatida rivojlanmoqda. Mazkur maqolada tijorat banklari faoliyatida innovatsion bank ekotizimlarining shakllanishi ushbu transformatsiyaning muhim omili sifatida tahlil qilinadi. Tadqiqot O‘zbekiston bank sektori misolida olib borilib, raqamli bank xizmatlari rivojlanishining dinamikasi, bank–fintech hamkorliklarining kengayishi hamda API asosidagi integratsiyalarning amaliy natijalari o‘rganiladi. Tahlil natijalariga ko‘ra, innovatsion ekotizim yondashuvi bank xizmatlarining funksional imkoniyatlarini kengaytirishi, mijozlar bilan o‘zaro munosabatlarni soddalashtirishi va moliyaviy xizmatlardan foydalanish darajasini oshirishi aniqlangan. Olingan xulosalar bank tizimini modernizatsiya qilish va barqaror rivojlantirishda ekotizimga asoslangan yondashuvning strategik ahamiyatga ega ekanini ko‘rsatadi
ANALYSIS OF FACTORS OF INTENSIVE ECONOMIC GROWTH IN UZBEKISTAN
In 2015, the member states of the United Nations approved the Sustainable Development Agenda for the period 2015–2030. Within this framework, Goal 8.2 emphasizes the importance of increasing productivity and efficiency in national economies. This study aims to classify the key determinants influencing intensive economic growth in Uzbekistan and to assess the extent of their impact on national economic performance. To achieve this objective, panel data analysis and Pearson correlation methods were applied using IBM SPSS statistical software. The empirical results indicate that the quality of public administration is the most influential factor contributing to the growth of gross national product in Uzbekistan. Additionally, the study examines the internal structure of grouped factors and identifies their main sub-components. Furthermore, the feasibility of developing a regression-based forecasting model to predict Uzbekistan’s future economic performance based on these determinants is explored. On the basis of a comprehensive systematization and analysis of the factors driving intensive economic growth, the strength of correlation effects was determined, and practical recommendations aimed at improving economic efficiency were formulated
SUNʼIY INTELLEKT – TOʻRTINCHI SANOAT INQILOBINING ASOSI
Mazkur maqolada sunʼiy intellektning to‘rtinchi sanoat inqilobidagi strategik o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Sunʼiy intellekt texnologiyalarining taʼlim, ilm-fan, sanoat va davlat boshqaruvi tizimlariga taʼsiri zamonaviy global tendensiyalar nuqtayi nazaridan yoritiladi. Tadqiqotda O‘zbekiston Respublikasida sunʼiy intellektni rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan siyosiy-huquqiy islohotlar, xalqaro hamkorlik mexanizmlari hamda kadrlar tayyorlash tizimini modernizatsiya qilish jarayonlari tahlil qilinadi. Xususan, Koreya Respublikasi bilan taʼlim va ilm-fan sohasidagi hamkorlik misolida sunʼiy intellekt asosida taʼlim ekotizimini shakllantirish istiqbollari ochib beriladi. Maqola sunʼiy intellektni milliy innovatsion rivojlanishning muhim omili sifatida baholab, uni joriy etishning ilmiy-amaliy ahamiyatini asoslaydi
KORXONALARDA MOLIYAVIY BOSHQARUVNING TASHKILIY VA IQTISODIY MASALALARI
Ushbu maqolada korporativ moliyaviy boshqaruv jarayonlari va moliya bozori tarkibi, korporativ moliyaning mazmun-mohiyati hamda uning ahamiyati bo‘yicha iqtisodchi olimlarning fikr-mulohazalari o‘rganilgan. Korporativ moliyani boshqarishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmini tahlil qilishda foydalanilgan usullar va metodlar yoritib berilgan. Shuningdek, korporativ tuzilmalarda moliyaviy boshqaruvning funksiyalari hamda ularning afzalliklariga atroflicha to‘xtalib o‘tilgan.
YASHIL IQTISODIYOT KONSEPSIYASI ASOSIDA KICHIK BIZNES FAOLIYATINI OSHIRISH YO‘LLARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasining yashil iqtisodiyot konsepsiyasi doirasida kichik biznesni faollashtirish masalalari ko‘rib chiqilgan. Muallif mamlakatda olib borilayotgan ekologik yo‘naltirilgan iqtisodiy islohotlar fonida kichik biznes uchun yangi ochilayotgan imkoniyatlarni tahlil qiladi. Mavzuga doir xalqaro va mahalliy tajribalar qiyosiy o‘rganilib, kichik tadbirkorlikning yashil sohalarga integratsiyalashuvi baholangan. Kichik biznes subyektlarining moliyaviy, huquqiy va texnologik cheklovlari ochib berilgan. Shu asosda mavjud muammolarni bartaraf etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ilgari surilgan. Ilmiy yangilik sifatida yashil iqtisodiyot sharoitida kichik biznesni qo‘llab-quvvatlashning milliy modeliga oid takliflar ishlab chiqilgan. Tadqiqot ekologik barqarorlikni ta’minlashda kichik biznesning faolligini oshirish muhimligini asoslaydi.
TALABALARDA O‘Z-O‘ZINI TARTIBGA SOLISH KO‘NIKMALARINING RIVOJLANISHIDA INTERAKTIV TA’LIM PLATFORMALARINING O‘RNI
Mazkur ilmiy maqolada zamonaviy raqamli ta’lim sharoitida talabalarda o‘z-o‘zini tartibga solish (selfregulation) ko‘nikmalarining shakllanishi va rivojlanishida interaktiv ta’lim platformalarining o‘rni ilmiy-nazariy hamda empirik jihatdan tahlil qilinadi. Virtual va masofaviy ta’lim muhitining kengayishi sharoitida talabalar ta’lim jarayonida mustaqil rejalashtirish, nazorat qilish, baholash va refleksiya qilish qobiliyatlariga tobora ko‘proq ehtiyoj sezmoqda. Tadqiqot doirasida interaktiv platformalarning funksional xususiyatlari, rejalashtirish, monitoring, motivatsiya va refleksiya mexanizmlarining o‘z-o‘zini tartibga solish jarayoniga ta’siri o‘rganildi. So‘rovnoma asosida olingan empirik natijalar interaktiv ta’lim platformalaridan tizimli foydalanish talabalarning akademik faolligi, mustaqilligi va mas’uliyat hissini sezilarli darajada oshirishini ko‘rsatdi. Maqolada olingan natijalar asosida amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.
XIZMAT KO‘RSATISH TARMOQLARIDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA MONOPOLIYAGA QARSHI NAZORATNING XORIJIY TAJRIBASI
Mazkur maqolada xizmat ko‘rsatish tarmoqlarida raqamli transformatsiya sharoitida monopoliyaga qarshi nazoratning xorijiy tajribasi ilmiy-nazariy va institutsional jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda raqamli platformalar, Big Data va algoritmik boshqaruv tizimlari ta’sirida raqobatning yangi shakllari vujudga kelishi hamda ushbu jarayonlarning monopol xavflarni kuchaytirishi asoslab beriladi. Xorijiy mamlakatlarda joriy etilgan ex-ante va ex-post antimonopol nazorat mexanizmlarining uyg‘unlashuvi raqamli xizmatlar bozorida sog‘lom raqobat muhitini ta’minlash, iste’molchilar manfaatlarini himoya qilish va kichik biznes subyektlarining bozorga kirish imkoniyatlarini kengaytirishdagi roli yoritiladi
XORAZM VILOYATIDA KAMBAG‘ALLIK DARAJASINING O‘ZGARISHI VA BU JARAYONGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR TAHLILI
Ushbu maqolada jahon miqyosida kambag‘allikni qisqartirish masalalarini, aholi daromadlarini oshirish va ishsizlik darajasini kamaytirish strategiyalarini o‘rganishga bag‘ishlangan. 2023-yilda Jini koeffitsiyenti 0,35 ga ko‘tarilganligi va 700 million kishi o‘ta qashshoqlikda yashayotgani haqida ma’lumot beriladi. O‘zbekistonning iqtisodiy rivojlanishi, ijtimoiy himoya dasturlari va davlat strategiyalari, xususan, Prezident farmonlari orqali kambag‘allikni qisqartirishga qaratilgan chora-tadbirlar tahlil qilinadi. Xorazm viloyatidagi kambag‘allik darajasining o‘zgarishi va bu jarayonga ta’sir etuvchi omillar, jumladan, iqtisodiy o‘sish, ta’lim darajasi va mehnat bozoridagi imkoniyatlar ko‘rib chiqiladi. Maqola, shuningdek, aholi sonining o‘sishi va uning iqtisodiy imkoniyatlarga ta’siri haqida fikr yuritadi, bu esa kambag‘allikni bartaraf etish uchun yangi strategiyalar ishlab chiqishni taqozo etadi.
IQTISODIY-MATEMATIK VA SSENARIYLI YONDASHUVLARDAN FOYDALANIB SANOAT RIVOJLANISHINI BAHOLASH VA PROGNOZLASH
Mintaqa sanoatining barqaror rivojlanishi zamonaviy iqtisodiyotda murakkab, ko‘p omilli va noaniqliklar bilan bog‘liq jarayon hisoblanadi. Qashqadaryo viloyati sanoati misolida sanoat ko‘rsatkichlarining tarixiy dinamikasi o‘rganilib, chiziqli, eksponensial va kvadratik trend modellari yordamida rivojlanish tendensiyalari aniqlandi. Tadqiqot doirasida optimistik, bazaviy va pessimist ssenariylar shakllantirilib, sanoat rivojlanishining ehtimoliy trayektoriyalari baholandi. Olingan natijalar trend va ssenariy prognozlash metodlarining integratsiyalashgan qo‘llanilishi sanoat siyosatini shakllantirishda ilmiy asoslangan, moslashuvchan va risklarni hisobga oluvchi qarorlar qabul qilish imkonini berishini ko‘rsatdi.
EKSPORTNI RIVOJLANTIRISH STRATEGIYALARINING DOLZARBLIGI
Mazkur maqolada eksportni rivojlantirish strategiyalarining zamonaviy iqtisodiy sharoitdagi dolzarbligi tahlil qilinadi. Globallashuv, xalqaro raqobatning kuchayishi va jahon bozorlaridagi beqarorlik sharoitida eksport strategiyalarini takomillashtirish mamlakat iqtisodiy o‘sishini ta’minlashning muhim omillaridan biri sifatida qaraladi. Tadqiqotda eksportni rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlari, jumladan, eksport tarkibini diversifikatsiya qilish, yuqori qo‘shilgan qiymatga ega mahsulotlar ulushini oshirish, innovatsion va raqamli texnologiyalarni joriy etish hamda eksportni institutsional qo‘llabquvvatlash mexanizmlarining ahamiyati yoritib beriladi. Shuningdek, eksport strategiyalarining makroiqtisodiy barqarorlik, raqobatbardoshlik va tashqi savdo muvozanatiga ta’siri ilmiy asosda tahlil qilinadi. Maqola natijalari eksportni rivojlantirish bo‘yicha samarali va uzoq muddatli strategiyalarni shakllantirishda amaliy ahamiyatga ega.
LEGAL AND INSTITUTIONAL FOUNDATIONS OF ECONOMIC COOPERATION BETWEEN THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN AND INTERNATIONAL FINANCIAL INSTITUTIONS
At the present stage, the intensification of economic relations among states underscores the growing importance of regulating global economic interactions. International financial institutions (IFIs) act as key institutional actors in shaping, coordinating, and supporting these processes. For the Republic of Uzbekistan, strengthening its position within the global financial system requires the establishment of a comprehensive legal and regulatory framework that ensures equal and mutually beneficial international cooperation. This process involves not only the adoption of new normative legal acts but also the improvement and harmonization of existing legislation in line with generally recognized principles of international law. The unification of legal norms governing international financial relations, as well as their effective implementation within the national legal system, remains a significant area of contemporary academic research
ICHKI AUDIT FUNKSIYALARINING ICHKI NAZORATNI TA’MINLASHDAGI AHAMIYATI
Ushbu maqolada ichki auditning mohiyati va uning korporativ boshqaruvdagi roli yoritilgan. Olib borilgan tadqiqotlar natijasida ichki auditning funksiyalariga aniqlik kiritilgan hamda ularning ichki nazoratni ta’minlashdagi ahamiyati ochib berilgan.
MOSH DONINI YANCHIB OLISHDA QO‘LLANILADIGAN QURILMANI LOYIHALASH
Mazkur maqolada mosh donini yanchib olish jarayonini mexanizatsiyalashga mo‘ljallangan qurilmani loyihalash masalalari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotda mosh donining fizik-mexanik xususiyatlari tahlil qilinib, yanchish jarayonining samaradorligini oshirishga xizmat qiluvchi konstruktiv yechimlar taklif etilgan. Qurilmaning asosiy ishchi organlari, ularning funksional vazifalari hamda texnologik jarayondagi o‘zaro bog‘liqligi asoslab berilgan. Loyihalangan qurilma yordamida energiya sarfini kamaytirish, donning shikastlanish darajasini pasaytirish va ishlab chiqarish unumdorligini oshirish imkoniyatlari ilmiy jihatdan yoritilgan. Tadqiqot natijalari qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ishlash texnologiyalarini takomillashtirishda amaliy ahamiyatga ega.
DAVLAT BOSHQARUVIDA SAMARADORLIKNI BAHOLASH: INSTITUTSIONAL MEXANIZMLAR, RAQAMLI YECHIMLAR VA AMALIY KUTILMALAR
Maqolada Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 6-dekabrdagi “Davlat xizmatida boshqaruv samaradorligini yanada oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF-243-sonli Farmoni asosida davlat boshqaruvida samaradorlikni baholash tizimini joriy etishning amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Institutsional, hududiy va raqamli keyslar asosida baholash natijalarining boshqaruv qarorlariga integratsiyasi, resurslarni qayta taqsimlash va natijadorlikni oshirishga ta’siri yoritiladi. Samaradorlikni jazolash vositasi sifatida emas, balki siyosatni moslashtirish va barqaror rivojlanish instrumenti sifatida qo‘llash zarurligi asoslanadi.
O‘ZBEKISTONDA TURIZMNI RIVOJLANTIRISH KONSEPSIYASI DOIRASIDA UNING INFRATUZILMASINI TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH BORASIDA TAVSIYALAR
Turizm infratuzilmasini rivojlantirish hozirgi paytda turizm yo‘nalishlarining raqobatbardoshligini oshirishda muhim ahamiyat kasb etib, turizm oqimlari hajmiga hamda nafaqat turizm sohasining, balki butun mintaqaning iqtisodiy ko‘rsatkichlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. Hududlarda turizm faolligining o‘sishi turizm infratuzilmasini rivojlantirishga o‘zgartirishlar kiritish va uning sifat ko‘rsatkichlarini yaxshilash zaruratini tug‘dirmoqda. O‘z navbatida, bu turizm bozorini umumiy holda hamda uning alohida tarkibiy elementlarini, xususan, infratuzilmani rivojlantirishning asosiy tendensiyalarini aniqlashga qaratilgan chuqur ilmiy tadqiqotlarni talab etadi.
DAVLAT BOSHQARUV ORGANLARIDA INSON KAPITALINI BOSHQARISHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada davlat boshqaruvi organlarida inson kapitalini boshqarishning tashkiliy va iqtisodiy mexanizmlari ilmiy-nazariy hamda amaliy jihatdan kompleks tahlil qilinadi. Inson kapitali davlat boshqaruvi samaradorligini oshirishning muhim strategik omili sifatida qaralib, uni shakllantirish, rivojlantirish va undan samarali foydalanish mexanizmlarining institutsional asoslari yoritib beriladi. Tadqiqot doirasida zamonaviy boshqaruv konsepsiyalari, raqamli transformatsiya jarayonlari, kompetensiyaga asoslangan yondashuv, xodimlarni rag‘batlantirish va faoliyatni baholash tizimlari chuqur tahlil qilinadi. So‘nggi besh yil davomida to‘plangan statistik ma’lumotlar asosida davlat boshqaruvi organlarida kadrlar salohiyatining rivojlanish dinamikasi o‘rganilib, mavjud imkoniyatlar va istiqbolli yo‘nalishlar aniqlanadi. Tadqiqot natijalari asosida inson kapitalini boshqarish samaradorligini yanada oshirishga qaratilgan ilmiy-amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi.
ФИНАНСЫ И ВЫСШАЯ МАТЕМАТИКА В КОНТЕКСТЕ ГЛОБАЛЬНОГО РАЗВИТИЯ ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКИ И ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСТВА
В статье исследуется роль высшей математики как фундаментального научного инструмента анализа и принятия обоснованных решений в сфере финансов и цифрового предпринимательства. В условиях динамичного развития цифровой экономики математические методы приобретают ключевое значение в моделировании прибыли, оценке инвестиционных проектов, управлении финансовыми рисками и прогнозировании экономического роста. Особое внимание уделяется практическому применению производных, интегралов, матричного анализа и теории вероятностей при решении типовых задач цифрового бизнеса. Полученные результаты подтверждают высокую значимость математического аппарата для обеспечения устойчивого развития финтеха и формирования эффективной стартап-экосистемы
ZAMONAVIY IQTISODIY RIVOJLANISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING ROLI
Mazkur maqolada raqamli iqtisodiyotning zamonaviy sharoitdagi o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt, katta hajmdagi ma’lumotlar hamda raqamli platformalarning iqtisodiyot tarmoqlari, davlat boshqaruvi, sanoat, xizmatlar sohasi va ta’lim tizimiga ta’siri yoritiladi. Shuningdek, raqamli transformatsiya jarayonida resurslardan samarali foydalanish, boshqaruv jarayonlarini takomillashtirish hamda iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash masalalari ko‘rib chiqiladi. Maqolada raqamli infratuzilmaning rivojlanishi, institutsional muhitni mustahkamlash va raqamli iqtisodiyot talablariga mos kadrlar tayyorlashning dolzarbligi asoslab beriladi.
ДИАГНОСТИКА СИНХРОННОГО ДВИГАТЕЛЯ НА ОСНОВЕ ИЗМЕРЕНИЯ ВНЕШНЕГО МАГНИТНОГО ПОЛЯ
В данной статье проведён анализ методов неинвазивной диагностики, основанных на измерении внешнего магнитного поля, для оценки технического состояния синхронных двигателей. По сравнению с традиционными методами токового и вибрационного анализа спектральный анализ сигналов внешнего магнитного поля позволяет выявлять механические и электрические дефекты на ранней стадии их развития. В частности, продемонстрированы высокая чувствительность и эффективность данного метода при диагностике асимметрии ротора, магнитной несимметрии между полюсами, эксцентриситета воздушного зазора, а также дефектов обмоток. Полученные результаты имеют практическую значимость при разработке интеллектуальных диагностических систем, направленных на повышение надёжности и эффективности мониторинга состояния промышленных синхронных двигателей
XORIJIY MAMLAKATLAR TAJRIBASI ASOSIDA SANOAT KORXONALARIDA INNOVATSION FAOLIYATNI RIVOJLANTIRISH YO‘NALISHLARI VA XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada sanoat korxonalarida innovatsion faoliyatni rivojlantirishda ilg‘or xorijiy tajribalar tahlil qilinadi. Xususan, AQSh, Germaniya, Yaponiya va Janubiy Koreya kabi rivojlangan mamlakatlarda innovatsiyalarni boshqarish, ilmiy-tadqiqot markazlari bilan ishlab chiqarish o‘rtasidagi hamkorlik, texnoparklar va startap ekotizimlarining faoliyati o‘rganiladi. Maqolada xorijiy tajribalarni O‘zbekiston sanoat korxonalariga joriy etishning samarali yo‘llari, innovatsion muhitni shakllantirish omillari hamda davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarining ahamiyati yoritilgan. Natijada milliy sanoatda innovatsion faoliyatni rivojlantirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
СТРАТЕГИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА СТОИМОСТИ КОМПАНИИ В СДЕЛКАХ СЛИЯНИЙ И ПОГЛОЩЕНИЙ
В статье рассматриваются теоретические и практические аспекты оценки стоимости компании в сделках слияний и поглощений (M&A). Систематизированы основные модели оценки стоимости бизнеса и раскрыта их роль в процессе принятия стратегических управленческих решений. Обоснована необходимость комплексного применения доходных и сравнительных подходов с учетом синергетического эффекта, премии за контроль и интеграционных рисков. Полученные выводы направлены на повышение эффективности оценки стоимости компаний в рамках M&A-сделок
KO‘P YADROLI CPU VA GPU ARXITEKTURALARIDA DIFFERENSIAL TENGLAMALARNI SONLI YECHISH UCHUN PARALLEL ALGORITMLARNI ISHLAB CHIQISH VA SAMARADORLIGINI BAHOLASH
Mazkur maqolada oddiy va xususiy hosilali differensial tenglamalarni sonli yechish uchun parallel hisoblash algoritmlarini ko‘p yadroli CPU va GPU arxitekturalarida qo‘llash masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqot doirasida klassik sonli usullar asosida parallel algoritmlar ishlab chiqildi hamda ularning hisoblash samaradorligi ketma-ket algoritmlar bilan taqqoslab baholandi. Hisoblash tajribalari natijalari parallel hisoblash usullaridan foydalanish hisoblash vaqtini sezilarli darajada qisqartirish bilan birga yechimlarning zarur aniqligini saqlab qolishini ko‘rsatdi. Olingan natijalar yuqori unumdor hisoblash tizimlarida differensial tenglamalarni yechish jarayonlarini optimallashtirish uchun amaliy ahamiyatga ega
СИСТЕМАТИЧЕСКОЕ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ НАЛОГООБЛОЖЕНИЯ — ОСНОВА ПОВЫШЕНИЯ ЭФФЕКТИВНОСТИ ЭКОНОМИКИ
Как и в развитых странах, в Узбекистане налоги являются основным источником финансирования Государственного бюджета. Однако в последние годы наблюдается устойчивая тенденция снижения роли налогов в формировании доходов бюджета. В статье проведён анализ исполнения Государственного бюджета, выявлены ключевые причины данной тенденции, а также определены пути решения проблем, связанных с совершенствованием системы налогообложения.
O‘ZBEKISTONDA INVESTITSIYALARNING HUDUDIY TARKIBI VA UNI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
Ushbu maqolada zamonaviy iqtisodiy transformatsiyalar sharoitida O‘zbekistonda investitsiya faoliyatining dinamikasi va uning hududiy tarkibi tahlil qilingan. Maqolada makroiqtisodiy barqarorlik, YaIM o‘sishi va asosiy kapitalga kiritilgan investitsiyalar o‘rtasidagi bog‘liqlik statistik ma’lumotlar asosida yoritilgan. Tadqiqot davomida investitsiya resurslarining hududlararo notekis taqsimlanishi, Toshkent shahri va resurslarga boy hududlarda konsentratsiyalashuvi hamda aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan investitsiya hajmidagi tafovutlar ochib berilgan. Yakunda sanoatning qayta ishlash tarmoqlariga investitsiyalarni yo‘naltirish bo‘yicha xulosalar berilgan.
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASIDA INVESTITSIYA SIYOSATI: INSTITUTSIONAL VA RAQAMLI ISLOHOTLAR
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida investitsiya siyosatining hozirgi holati hamda institutsional va raqamli islohotlar orqali investitsiya muhitini yaxshilashning ustuvor yo‘nalishlari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida mamlakatning investitsion salohiyati, xususan investitsiyalar hajmi, ularning tarkibi, manbalari va iqtisodiyot tarmoqlari bo‘yicha yo‘naltirilishi o‘rganiladi. Shuningdek, 2025-yil 18-iyuldagi PQ–226-sonli Prezident qarori asosida Xorijiy investorlar kengashi faoliyatini mustahkamlash, uning kotibiyatini nodavlat notijorat tashkilot shakliga o‘tkazish hamda investitsiya jarayonlarini raqamlashtirishga qaratilgan institutsional islohotlar tahlil etiladi. Maqolada tadbirkorlik faoliyatini qo‘llab-quvvatlash, “Biznesni 15 daqiqada boshlash” tamoyili va Investitsiya kodeksi orqali normativ-huquqiy bazani soddalashtirish, shuningdek sud tizimi orqali investorlarning moliyaviy manfaatlarini himoya qilish mexanizmlari batafsil ko‘rib chiqiladi. Shu bilan birga, raqamli iqtisodiyot, sun’iy intellekt va “yashil” energetika kabi innovatsion yo‘nalishlarga investitsiyalarni jalb etish orqali iqtisodiy diversifikatsiya va barqaror rivojlanishga erishish imkoniyatlari yoritiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan institutsional va raqamli islohotlar investitsiya muhitining jozibadorligi va shaffofligini oshirishga, tadbirkorlik faoliyatini rag‘batlantirishga hamda iqtisodiy barqarorlikni mustahkamlashga xizmat qilmoqda. Maqolada investitsiya siyosatini yanada samarali amalga oshirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar berilgan bo‘lib, ular Investitsiya kodeksini takomillashtirish, raqamli platformalarni rivojlantirish, sud tizimini soddalashtirish, xalqaro hamkorlikni kengaytirish va innovatsion sohalarga investitsiyalarni jalb etishni nazarda tutadi.